تجلی هنر در معماری و شهرسازی 2 پیاپی ۵ 1403 09 30 Transcendental Beauty and the Role of Ornamentation in Revealing the Sacred in Islamic Architecture زیبایی متعالی و نقش تزئینات در آشکارسازی امر قدسی در معماری اسلامی 65 86 FA ملیحه صادق پور دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه پژوهش هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران حسین اردلانی دانشیار، گروه فلسفه هنر، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان ، ایران. اعظم واعظی مدرس دانشگاه فرهنگیان زاهدان، زاهدان، ایران زهرا مرادی دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Journal Article 1403/07/13 <p>This article, using a narrative review and descriptive analysis, investigates the concept of “transcendental beauty” and the role of ornamentation in revealing the sacred within Islamic architecture. Drawing upon philosophical, mystical, and contemporary architectural studies, the research shows that Islamic buildings go beyond physical performance and create spaces for spiritual experience, leading sensory perception toward meaning and transcendence. Sacred geometry, with its cosmic order and infinite patterns, directs the mind from multiplicity to unity and materializes Islamic cosmology. Calligraphy embodies divine revelation within built form, bridging visual delight and spiritual presence, and strategically positioned inscriptions intensify sacred experience. Color and light function as sensory and psychological media, carrying symbolic weight and calming influence that prepare the environment for meditation, prayer, and contemplation. The findings indicate that Islamic ornamentation forms an integrated semiotic and metaphysical system rather than superficial decoration, orchestrating a movement from the visible to the intelligible. Such understanding offers valuable guidance for contemporary architecture to maintain spiritual depth and transcendental beauty while integrating technological innovation in today’s sacred and cultural spaces.</p> <p>این مقاله با رویکرد مرور روایی و تحلیل توصیفی به بررسی مفهوم «زیبایی متعالی» و نقش تزئینات در آشکارسازی امر قدسی در معماری اسلامی می‌پردازد. پژوهش حاضر با تکیه بر منابع فلسفی، عرفانی و مطالعات معاصر معماری، نشان می‌دهد که بناهای اسلامی فراتر از عملکرد فیزیکی، عرصه‌ای برای تجربه روحانی و هدایت ادراک حسی به سوی معنا و حقیقت متعالی هستند. در این مسیر، هندسه قدسی با نظم کیهانی خود ذهن را از کثرت به وحدت می‌برد و با الگوهای بی‌پایان و ریاضیات نمادین، بازتابی از هستی‌شناسی اسلامی را عینیت می‌بخشد. خوشنویسی نیز با تجسم کلام وحی در کالبد بنا، پلی میان زیبایی بصری و حضور معنوی می‌سازد و با قرارگیری هوشمندانه در نقاط شاخص، تجربه قدسی را تقویت می‌کند. رنگ و نور به عنوان رسانه‌های حسی و روانی، با بار نمادین و تأثیر آرام‌بخش خود محیطی مناسب برای مراقبه، دعا و شهود فراهم می‌آورند و مخاطب را از تجربه سطحی به درک عمیق هدایت می‌کنند. یافته‌ها بیانگر آن است که تزئینات اسلامی نه زینتی صرف بلکه نظامی معنایی و معرفتی‌اند که با هم‌افزایی، حرکت از محسوس به معقول را محقق می‌کنند. این درک می‌تواند راهنمایی ارزشمند برای طراحی معماری معاصر باشد تا ضمن بهره‌گیری از فناوری و نوآوری، روح قدسی و زیبایی متعالی در فضاهای عبادی و فرهنگی امروز حفظ شود.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/103/85