تجلی هنر در معماری و شهرسازی 3 زمستان 1404 1404 10 01 Applying the “Iconology” Approach in Reading Architectural Ornaments (Case Study: Facades of Qajar Houses in Tehran) به‌کارگیری رویکرد «آیکونولوژی» در خوانش تزیینات در معماری (نمونه موردی: نمای خانه‌های قاجاری تهران) 1 29 FA لاله حسن زاده گروه معماری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامي، ساری، ایران مبینا روحی گروه معماري، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامي، نور، ايران رکسانا عبدالهی گروه معماري، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامي، قم، ايران Journal Article 1404/05/28 <p>The contemporary identity crisis in Iranian architecture has intensified the need to reinterpret historical decorative systems, especially those from the Qajar period. Using Panofsky’s three-tier iconological framework, this research analyzes the façade ornamentation of four major Qajar houses in Tehran: Dabiralmolk, Ghavam-od-Doleh, Firoozkouhi Alley, and Imam Jom’eh. Data were collected through field observation, photographic documentation, and qualitative coding. Findings reveal that Qajar ornamentation functions not merely as aesthetic embellishment but as a dense semiotic network of cultural, social, and historical meanings. Open and axial coding revealed three core components: “Beauty and Identity,” “Impact and Imagination,” and “Change and Continuity.” These components were then translated into a conceptual model applicable to contemporary façade design. The study demonstrates that revitalizing architectural identity does not rely on superficial imitation of the past but on decoding and reactivating the symbolic logic embedded in historical ornamentation.</p> <p>بحران هویت در معماری معاصر ایران موجب شده است که بازخوانی الگوهای تزیینی در معماری تاریخی، به‌ویژه دوره قاجار، اهمیتی دوچندان پیدا کند. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد سه‌سطحی آیکونولوژی پانوفسکی، به تحلیل تزیینات نمای چهار خانه شاخص قاجاری در تهران—خانه دبیرالملک، قوام‌الدوله، کوچه فیروزکوهی و امام‌جمعه—می‌پردازد. داده‌ها از طریق مشاهده میدانی، مستندسازی تصویری و تحلیل کیفی گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که تزیینات قاجاری نه صرفاً عناصر زیباشناختی، بلکه شبکه‌ای از نشانه‌های فرهنگی، تاریخی و اجتماعی‌اند. کدگذاری باز و محوری، سه مؤلفه‌ کلیدی «زیبایی و هویت»، «تأثیر و تخیل» و «تغییر و تداوم» را آشکار ساخت. این مؤلفه‌ها در ادامه به یک الگوی مفهومی برای طراحی نما در معماری معاصر ترجمه شدند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بازتولید هویت ایرانی، نه با تقلید صوری گذشته، بلکه با استخراج منطق معنایی و نشانه‌شناختی تزیینات تاریخی امکان‌پذیر است.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/125/136