تجلی هنر در معماری و شهرسازی در دست انتشار 1405 07 01 The Impact of Physical Components of Historical Mosque Architecture on the Identity of Contemporary Mosques تاثیر مولفه‌های کالبدی معماری مساجد تاریخی بر هویت مساجد معاصر 1 19 FA احمد پور محسنی گروه معماری، واحد پردیس، دانشگاه آزاد اسلامی، پردیس، ایران علی رضا رازقی گروه مرمت و احیاء بناها و بافتهای تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران نسیم اشرافی گروه معماری، واحد پردیس، دانشگاه آزاد اسلامی، پردیس، ایران Journal Article 1404/08/05 <p>This study was conducted with the aim of examining the impact of physical architectural components, including form, spatial geometry, light, materials, and ornamentation, on the identity characteristics of contemporary mosques. The research also focuses on developing an analytical understanding of the relationship between physical design, human experience, and cultural memory in the formation of mosque spatial identity. The present study adopts a qualitative, comparative, and analytical approach. Four case studies were examined, including two historical mosques (Imam Mosque and Sheikh Lotfollah Mosque in Isfahan) and two contemporary mosques (Shahrak-e Gharb Grand Mosque in Tehran as a domestic example and Cologne Central Mosque in Germany as an international example). Data were extracted through field analysis, architectural documentation, and library sources, and were evaluated using a comparative analysis method focusing on physical elements and user experience. The comparative analysis revealed that coherence among form, spatial geometry, light, materials, and ornamentation, together with attention to users’ lived experience and cultural memory, plays a key role in shaping the spatial, spiritual, and cultural identity of mosques. Traditional mosques create a multilayered experience of presence, belonging, and spirituality, whereas some contemporary mosques, due to the elimination or superficial reproduction of traditional elements, have limited user experience and primarily focused on functional and visual aspects. Furthermore, the findings emphasize that the intelligent integration of modernity with meaning-oriented and experience-based traditional elements enables the creation of identity-rich and sustainable spaces. Successful architecture in the domain of contemporary mosques is not merely the reproduction of forms, but rather the placement of meaning, human experience, and cultural memory at the core of design. Therefore, the creative reinterpretation of traditional elements, combined with the intelligent use of modern technologies and materials, is a fundamental condition for creating human-centered, meaningful, and identity-oriented spaces. This approach, in addition to enhancing spatial quality and aesthetics, strengthens the connection between society, culture, and spirituality and provides a practical model for the design of contemporary religious spaces.</p> <p>این مطالعه با هدف بررسی تأثیر مؤلفه‌های کالبدی معماری شامل فرم، هندسه فضایی، نور، مصالح و تزئینات بر شاخصه‌های هویتی مساجد معاصر انجام گردیده است. همچنین تمرکز این پژوهش بر ایجاد درک تحلیلی از ارتباط میان طراحی کالبدی، تجربه انسانی و حافظه فرهنگی در خلق هویت فضایی مساجد بوده است. پژوهش حاضر از رویکرد کیفی، تطبیقی و تحلیلی بهره برده است. چهار نمونه موردی شامل دو مسجد تاریخی (مسجد امام و مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان) و دو مسجد معاصر (مسجد جامع شهرک غرب تهران نمونه داخلی و مسجد جامع کلن آلمان نمونه خارجی) مورد بررسی قرار گرفتند. داده‌ها از تحلیل میدانی، مستندات معماری و منابع کتابخانه‌ای استخراج شده است و نیز با استفاده از روش تحلیل تطبیقی، عناصر کالبدی و تجربه کاربران مورد ارزیابی قرار گرفته است. تحلیل تطبیقی نشان داد که میان فرم، هندسه فضایی، نور، مصالح و تزئینات، همراه با توجه به تجربه زیسته کاربران و حافظه فرهنگی، نقش کلیدی در شکل‌گیری هویت فضایی، معنوی و فرهنگی مساجد انسجام وجود دارد. مساجد سنتی تجربه‌ای چندلایه از حضور، تعلق و معنویت را ایجاد می‌کنند، در حالی که برخی مساجد معاصر به دلیل حذف یا بازتولید سطحی عناصر سنتی، تجربه کاربران را محدود ساخته است و به عملکرد و جنبه‌های بصری توجه اصلی خود را معطوف کرده‌اند. همچنین، یافته‌ها تأکید دارند که تلفیق هوشمندانه نوگرایی با عناصر معناگرا و تجربه‌محور سنت، امکان خلق فضاهایی هویت‌مند و پایدار را فراهم می‌آورد. معماری موفق در عرصه مساجد معاصر آن است که نه صرفاً فرم‌ها را بازتولید کند، بلکه معنا، تجربه انسانی و حافظه فرهنگی را در مرکز طراحی قرار دهد. لذا بازخوانی خلاقانه عناصر سنتی همراه با کاربرد هوشمندانه فناوری و مصالح نوین، شرط اصلی خلق فضاهای انسان‌محور، معنابخش و هویت‌مند است. این رویکرد، علاوه بر ارتقای کیفیت فضایی و زیبایی‌شناسی، پیوند میان جامعه، فرهنگ و معنویت را تقویت کرده است و الگویی عملی برای طراحی فضاهای مذهبی امروز ارائه می‌دهد.</p> معماری اسلامی مؤلفه‌های کالبدی شاخصه‌های هویتی حس مکان مصالح بومی Islamic architecture physical components identity characteristics sense of place indigenous materials https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/173/130