تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 بهار 1405 1405 01 01 Rereading the Theory of Matter in Architecture: From Neutral Objecthood to Dynamic Agency; The Intersection of Historical Materialism and Neomaterialist Frameworks بازخوانی نظریه ماده در معماری: از شیئت خنثی تا عاملیت پویا؛ تلاقی ماتریالیسم تاریخی و چارچوب‌های نئوماتریالیستی 1 22 10.61838/jmaaeu.182 FA الهام صالحی گروه معماری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران فائزه غفاری گروه معماری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران مریم شباک گروه معماری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران Journal Article 1404/09/24 <p>Through a critical rereading of the theory of matter in architecture, this discourse emphasizes that the concept of neutral matter in the dominant discourse is not an inherent quality of materials, but rather the rigid outcome of epistemological and institutional regimes; systems that reduce the material body to an abstract and interchangeable unit, and systematically exclude the history of extraction, labor relations, the fluidity of circulation, and the temporalities of decay and afterlives from the realm of architectural explanation. In response to the necessity of moving beyond the schism between historical materialism and new materialism, the article presents the Dialectical Model of Mediated Material Agency (DMAM) as an explanatory engine. This model redefines agency as the causal efficacy of materials, and mediation as the institutional processes that activate, constrain, or direct that efficacy throughout all stages of the life cycle. In the operational phase, through the Mediated Agency Protocol (HMAP), this theoretical apparatus is transformed into a replicable research methodology that encompasses stages such as stabilizing system boundaries, identifying material capacities, mapping mediating constructs, and coding evidence along the sixfold mechanisms of M1 to M6. The final output of this method is the formulation of comparable mechanistic profiles that expose material neutrality as a systematic pattern of exclusion and elevate agency from the level of metaphor to traceable causal consequences. Thus, architecture transcends the mere realm of object production and attains the status of managing historical-material chains of consequence.</p> <p>این گفتمان با بازخوانی انتقادی نظریه ماده در معماری، بر این نکته تأکید می‌ورزد که انگاره‌ی ماده خنثی در گفتمان غالب، نه کیفیتی ذاتی برای مصالح، بلکه برآیند صلب رژیم‌های معرفتی و نهادی است؛ نظام‌هایی که کالبد مادی را به واحدی انتزاعی و جایگزین‌پذیر تقلیل داده و به‌طور نظام‌مند، تاریخ استخراج، مناسبات کار، سیالیت گردش و زمان‌مندی‌های زوال و پسازندگی را از ساحت تبیین معماری طرد می‌کنند. در پاسخ به ضرورت عبور از گسست میان ماتریالیسم تاریخی و نوماتریالیسم، مقاله مدل دیالکتیکی عاملیت مادی میانجی‌گری‌شده (DMAM) را به مثابه یک موتور تبیینی ارائه می‌دهد. این مدل، عاملیت را در قامت کارایی علّی مواد و میانجی‌گری را در قالب فرآیندهای نهادی فعال‌ساز، مهارکننده یا جهت‌دهنده به آن کارایی در طول تمامی مراحل چرخه‌ی حیات بازتعریف می‌کند. در گام عملیاتی، از طریق پروتکل عاملیت میانجی‌گری‌شده (HMAP)، این دستگاه نظری به یک روش‌شناسی پژوهشی تکرارپذیر بدل می‌گردد که مراحلی چون تثبیت مرزهای سیستم، شناسایی ظرفیت‌های مادی، ترسیم سازه‌های میانجی‌گر و کدگذاری شواهد در امتداد سازوکارهای شش‌گانه‌ی M1 تا M6 را در بر می‌گیرد. خروجی نهایی این روش، صورت‌بندی پروفایل‌های سازوکاری مقایسه‌پذیری است که بی‌طرفی مادی را به مثابه یک الگوی حذفی منظم افشا کرده و عاملیت را از سطح استعاره به پیامدهای علّی ردیابی‌پذیر ارتقا می‌دهد. بدین‌سان، معماری از ساحت صرف تولید ابژه فراتر رفته و به مقام مدیریت زنجیره‌های تاریخی-مادی پیامد دست می‌یابد.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/182/124