تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 بهار 1405 1405 03 20 Development and Validation of a Model Explaining the Relationship Between Environmental Quality and Collective Behaviors in Urban Public Spaces: A Case Study of District 5, Tehran ارائه و اعتبارسنجی مدل ارتباط کیفیت محیطی و رفتارهای جمعی در فضاهای عمومی شهری: مطالعه موردی منطقه 5 شهر تهران 1 24 10.61838/jmaaeu.198 FA مریم غلامیان دانشجوی دکتری گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران فرح حبیب گروه شهرسازی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران حمید ماجدی گروه تخصصی شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران حسین ذبیحی گروه تخصصی شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 1404/10/01 <p>This study aimed to develop and validate a comprehensive model explaining the relationship between environmental quality dimensions and collective behavioral patterns in urban public spaces in District 5 of Tehran. A mixed-method research design was employed. In the qualitative phase, data were collected through semi-structured interviews with experts in urban design, urban planning, environmental psychology, and experienced users of public spaces. The data were analyzed using thematic analysis, resulting in the extraction of 15 overarching themes, 35 organizing themes, and numerous primary themes. In the quantitative phase, a questionnaire was developed based on the qualitative findings and administered to 442 residents and users of urban public spaces in District 5 of Tehran. Confirmatory factor analysis and structural equation modeling were used to evaluate the measurement and structural models. Reliability, convergent validity, discriminant validity, and model fit indices were also assessed. The confirmatory factor analysis demonstrated that all identified dimensions had significant factor loadings and t-values exceeding the critical threshold of 1.96. Cronbach’s alpha coefficients ranged from 0.845 to 0.877, composite reliability values exceeded 0.88, and average variance extracted values were above 0.66, confirming strong reliability and validity. The coefficients of determination indicated that place attachment (R²=0.656), environmental comfort (R²=0.640), and aesthetics (R²=0.640) exhibited the highest explanatory power among the constructs. Furthermore, the final model achieved a Goodness-of-Fit (GOF) value of 0.642, indicating excellent overall model fit and strong predictive capability. The findings indicate that environmental quality dimensions, including accessibility, perceived safety, spatial flexibility, diversity of activities and land uses, environmental comfort, legibility, aesthetics, and social life, play a crucial role in shaping collective behaviors, social interactions, urban vitality, and place attachment. Improving the quality of urban public spaces can therefore strengthen social sustainability, civic engagement, and overall urban quality of life.</p> <p>هدف این پژوهش ارائه و اعتبارسنجی یک مدل جامع برای تبیین ارتباط میان ابعاد کیفیت محیطی و الگوهای رفتار جمعی در فضاهای عمومی شهری منطقه 5 شهر تهران بود. این پژوهش با رویکرد آمیخته (کیفی–کمّی) انجام شد. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه طراحی شهری، برنامه‌ریزی شهری و کاربران آگاه فضاهای عمومی گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. در نتیجه، 15 مضمون اصلی، 35 مضمون سازمان‌دهنده و مجموعه‌ای از مضامین اولیه استخراج شد. در بخش کمّی، بر اساس یافته‌های کیفی پرسشنامه پژوهش تدوین و در میان 442 نفر از ساکنان و استفاده‌کنندگان فضاهای عمومی منطقه 5 تهران توزیع شد. برای تحلیل داده‌ها از تحلیل عاملی تأییدی و مدل‌یابی معادلات ساختاری استفاده شد و شاخص‌های پایایی، روایی همگرا، روایی واگرا و برازش مدل مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد که تمامی ابعاد شناسایی‌شده از بارهای عاملی مناسب و معنادار برخوردار بودند و همه مقادیر t بزرگ‌تر از 1.96 به دست آمد. مقادیر آلفای کرونباخ بین 0.845 تا 0.877، پایایی ترکیبی بیش از 0.88 و میانگین واریانس استخراج‌شده بیش از 0.66 بود که پایایی و روایی مناسب سازه‌ها را تأیید کرد. ضرایب تعیین نشان داد که حس تعلق مکانی (0.656)، آسایش محیطی (0.640) و زیبایی‌شناسی (0.640) از بالاترین قدرت تبیین برخوردار بودند. همچنین شاخص GOF مدل نهایی برابر با 0.642 محاسبه شد که بیانگر برازش بسیار قوی مدل ساختاری پژوهش است. یافته‌ها نشان دادند که کیفیت محیطی از طریق ابعادی همچون دسترسی‌پذیری، امنیت ادراک‌شده، انعطاف‌پذیری فضا، تنوع فعالیت‌ها، آسایش محیطی، خوانایی، زیبایی‌شناسی و حیات اجتماعی نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری رفتارهای جمعی، تعاملات اجتماعی، سرزندگی شهری و حس تعلق مکانی دارد. بنابراین ارتقای کیفیت محیطی فضاهای عمومی می‌تواند به تقویت پایداری اجتماعی، مشارکت شهروندی و افزایش کیفیت زندگی شهری منجر شود.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/198/156