تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 تابستان 1405 1405 04 01 Semiotic Recognition of Indexical, Iconic, and Inventive Signs in the Gravestone Motifs of Sepid Chah Cemetery in Mazandaran Based on Umberto Eco’s Approach بازشناسی نشانه‌های اشاری، بدلی و ابداعی در نقوش سنگ‌مزارهای گورستان سپیدچاه مازندران با رویکرد امبرتو اکو 1 25 FA زهرا شهیری دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه ارتباط تصویری، دانشگاه هنراصفهان، اصفهان، ایران فرناز معصوم زاده جوزدانی استادیار، گروه ارتباط تصویری، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 1404/11/01 Gravestones are among the most significant cultural and visual elements of human societies, functioning not only as funerary objects but also as carriers of social, ritual, and identity-related meanings. This study aimed to identify and analyze the indexical, iconic, and inventive signs embedded in the gravestone motifs of the historical Sepid Chah cemetery in Mazandaran through the semiotic approach of Umberto Eco. The research was developmental in purpose and descriptive-analytical in method with a qualitative approach. Data were collected through field and library studies. In the fieldwork phase, 50 gravestones containing symbolic motifs were purposively selected and documented. Data analysis was conducted based on Eco’s semiotic concepts with emphasis on the relationship between signs, cultural codes, visual articulation, and meaning production. The findings revealed that the gravestone motifs of Sepid Chah can be classified into three levels of indexical, iconic, and inventive signs. Indexical signs mainly appeared through occupational and practical tools and referred to the social identity, gender, and profession of the deceased. Iconic signs primarily included animal, vegetal, and natural motifs symbolizing immortality, spiritual ascent, power, fertility, and continuity of life. Inventive signs emerged in geometric and inscriptional motifs that, through repetition, symmetry, and visual composition, became part of the cemetery’s visual language and cultural identity. The results demonstrated that the gravestones of Sepid Chah function as multilayered cultural texts through which collective memory, indigenous beliefs, and local cultural identity are reproduced within a coherent semiotic system. سنگ‌مزارها از مهم‌ترین عناصر فرهنگی و بصری جوامع انسانی به‌شمار می‌روند که علاوه بر کارکرد تدفینی، حامل معناهای اجتماعی، آیینی و هویتی هستند. پژوهش حاضر با هدف بازشناسی و تحلیل نشانه‌های اشاری، بدلی و ابداعی در نقوش سنگ‌مزارهای گورستان تاریخی سپیدچاه مازندران بر اساس رویکرد نشانه‌شناسی امبرتو اکو انجام شد. پژوهش از نظر هدف، توسعه‌ای و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد کیفی بود. داده‌ها از طریق مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای گردآوری شد و در بخش میدانی، 50 سنگ‌مزار دارای نقوش نمادین به‌صورت هدفمند انتخاب و مستندسازی شدند. تحلیل داده‌ها بر پایه مفاهیم نشانه‌شناسی اکو و با تمرکز بر رابطه میان نشانه‌ها، رمزگان فرهنگی، مفصل‌بندی بصری و تولید معنا صورت گرفت. یافته‌ها نشان داد که نقوش سنگ‌مزارهای سپیدچاه را می‌توان در سه سطح نشانه‌های اشاری، بدلی و ابداعی طبقه‌بندی کرد. نشانه‌های اشاری بیشتر در قالب ابزارهای کاربردی و شغلی ظاهر شدند و به هویت اجتماعی، جنسیت و حرفه متوفی اشاره داشتند. نشانه‌های بدلی عمدتاً شامل نقوش حیوانی، گیاهی و عناصر طبیعی بودند که مفاهیمی چون جاودانگی، عروج روح، قدرت، باروری و تداوم حیات را منتقل می‌کردند. همچنین نشانه‌های ابداعی در قالب نقوش هندسی و نوشتاری، از طریق تکرار، تقارن و ترکیب‌بندی بصری، به بخشی از زبان تصویری و هویت فرهنگی گورستان تبدیل شده‌اند. نتایج پژوهش نشان داد که سنگ‌مزارهای سپیدچاه را می‌توان متونی فرهنگی و چندلایه دانست که از طریق نظام نشانه‌ای خود، حافظه جمعی، باورهای بومی و هویت فرهنگی جامعه را بازتولید می‌کنند.

https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/212/158