تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 تابستان 1405 1405 04 01 Design Strategies for Elderly Care Homes in Zanjan with an Emphasis on Comprehensive Physical, Psychological, and Social Health and Adaptation to the Cold-Dry Climate and Local Culture ارائه راهکارهای طراحی برای خانه سالمندان در شهر زنجان با رویکرد ارتقای سلامت جامع جسمی، روانی و اجتماعی و همسازی با اقلیم سرد و خشک و فرهنگ بومی منطقه 1 16 FA علیرضا قدمایی کارشناسی ارشد، گروه معماری، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. Journal Article 1404/11/01 <p>This study aimed to develop an integrated architectural framework for designing elderly care homes in Zanjan by simultaneously promoting residents’ physical, psychological, and social health and adapting the residential environment to the region’s climatic and cultural conditions. This applied study employed a descriptive-analytical and design-oriented approach. Relevant evidence concerning aging, environmental psychology, universal design, biophilic architecture, sustainable design, and long-term care environments was reviewed and synthesized. The cold-dry climatic characteristics of Zanjan, local architectural patterns, older adults’ physical and perceptual requirements, accessibility standards, indoor environmental quality, privacy needs, and patterns of social interaction were also analyzed. The theoretical and contextual findings were subsequently integrated and translated into physical, functional, climatic, environmental, and culturally responsive design criteria. The analyses indicated that promoting comprehensive health among older adults requires a transition from institutional and hospital-like facilities toward a “health-promoting home-neighborhood” model. Organizing the complex into small residential clusters, establishing a gradual hierarchy from private to public spaces, designing short and legible circulation routes, eliminating physical barriers, providing controlled daylight, ensuring direct access to nature, and creating communal spaces at different scales demonstrated the greatest potential for enhancing independence, reducing anxiety, promoting mobility, and facilitating social interaction. Compact building forms, southern orientation, thermal insulation, buffer zones, winter gardens, and wind-protected courtyards were identified as the most effective climatic responses. Furthermore, the contemporary reinterpretation of courtyards, verandas, local materials, and spaces for traditional and cultural activities was found to strengthen place identity, familiarity, and residents’ sense of belonging. Elderly care homes in Zanjan should be designed through an integrated relationship among health promotion, climatic responsiveness, and cultural continuity. Combining human-centered design, universal accessibility, passive climatic strategies, therapeutic natural environments, and locally meaningful architectural elements can create a safe, empowering, emotionally supportive, and socially active setting. Such an environment enables older adults to maintain dignity, autonomy, meaningful participation, and continuity of everyday life rather than experiencing institutionalized care.</p> <p>هدف پژوهش حاضر ارائه چارچوبی یکپارچه از راهکارهای معماری برای طراحی خانه سالمندان در شهر زنجان با تأکید بر ارتقای هم‌زمان سلامت جسمی، روانی و اجتماعی سالمندان و انطباق محیط سکونتی با شرایط اقلیمی و فرهنگی منطقه بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی‌ـ‌تحلیلی و طراحی‌محور بود. اطلاعات موردنیاز از طریق بررسی منابع علمی مرتبط با سالمندی، روان‌شناسی محیطی، طراحی جهانی، معماری بیوفیلیک، طراحی پایدار و محیط‌های مراقبت بلندمدت گردآوری شد. همچنین، ویژگی‌های اقلیم سرد و خشک شهر زنجان، الگوهای معماری بومی، نیازهای جسمانی و ادراکی سالمندان، الزامات دسترسی‌پذیری، کیفیت محیط داخلی، حریم خصوصی و الگوهای تعامل اجتماعی تحلیل شدند. سپس، یافته‌های نظری و زمینه‌ای با یکدیگر تلفیق و به معیارها و راهبردهای کالبدی، عملکردی، اقلیمی و فرهنگی تبدیل شدند. نتایج تحلیل‌ها نشان داد که ارتقای سلامت جامع سالمندان مستلزم گذار از الگوی نهادی و بیمارستان‌محور به الگوی «خانه‌ـ‌محله سلامت‌محور» است. سازماندهی مجموعه در قالب خوشه‌های سکونتی کوچک، ایجاد سلسله‌مراتب فضایی از عرصه خصوصی تا عمومی، طراحی مسیرهای کوتاه و خوانا، حذف موانع حرکتی، استفاده از نور طبیعی کنترل‌شده، دسترسی مستقیم به طبیعت و ایجاد فضاهای جمعی چندمقیاسی، بیشترین قابلیت را برای افزایش استقلال، کاهش اضطراب، تقویت تحرک و توسعه تعاملات اجتماعی دارند. همچنین، فرم فشرده، جهت‌گیری جنوبی، عایق‌کاری حرارتی، فضاهای حائل، گلخانه‌های زمستانی و حیاط‌های محفوظ از باد به‌عنوان مؤثرترین پاسخ‌های اقلیمی شناسایی شدند. بازتفسیر حیاط، ایوان، مصالح بومی و فضاهای فعالیت فرهنگی نیز به تقویت هویت مکانی و احساس تعلق سالمندان کمک می‌کند. طراحی خانه سالمندان در زنجان باید بر پیوند هم‌زمان میان سلامت، اقلیم و فرهنگ استوار باشد. ترکیب طراحی انسان‌محور، دسترسی‌پذیری فراگیر، راهبردهای غیرفعال اقلیمی، فضاهای درمانی طبیعی و عناصر هویت‌بخش بومی می‌تواند محیطی ایمن، توانمندساز، آرامش‌بخش و اجتماعی ایجاد کند که در آن سالمندان به‌جای تجربه نگهداری نهادی، امکان تداوم یک زندگی معنادار و مستقل را داشته باشند.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/224/173