تجلی هنر در معماری و شهرسازی 3060-7957 4 پاییز 1405 1405 07 01 Revisiting Methodological Aspects in the Interactions between Form and Meaning in the Architectural Geometry of Sufi Tombs of the Timurid Period in Khorasan باز خوانی وجوه روش شناختی در تعاملات کالبد ومعنا در هندسه معماری مقابر صوفیان دوره تیموری در خراسان 1 19 FA عطیه افکاری مهربانی دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران امیر فرج‌الهی راد استادیار، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران-ایران وحید احمدی گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران مهدی صحراگرد گروه پژوهش هنر، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران Journal Article 1404 11 13 <p>The funerary architecture of Sufis in Timurid-period Khorasan represents one of the most prominent manifestations of the interaction among form, meaning, and geometry. However, a review of the literature indicates that most previous studies have either addressed these buildings through historical-typological description, focused solely on the analysis of geometry and formal proportions, or referred generally to “meaning in architecture” without systematically explaining “how” these three domains interact. This theoretical-methodological gap has created a deficiency in the deep understanding of the logic underlying the formation of this valuable heritage. Given the identity crisis in contemporary architecture and the need to reread meaning-generating principles in Iranian-Islamic architecture, reconsidering the methodology for studying the interactions among form, meaning, and geometry in rich historical contexts such as the Sufi tombs of Timurid Khorasan appears necessary. This study was conducted with the aim of rereading and identifying the methodological aspects effective in studying the interactions between form and meaning in the formation of the architectural geometry of these tombs. The present study is fundamental-theoretical in nature and was conducted using the strategy of “systematic review and qualitative meta-analysis.” The research population included 120 domestic and international scholarly sources related to the domains of form, meaning, geometry, and funerary architecture, which, after a three-stage screening process, were examined using qualitative content analysis and three-level coding: open, axial, and selective coding. The findings indicate that the most important methodological aspects in this field fall into three categories: (1) purely qualitative approaches, including phenomenological, semiotic, and hermeneutic approaches, which are suitable for uncovering layers of meaning; (2) purely quantitative approaches, including proportional analysis and spatial statistics, which are applicable for the objective measurement of components; and (3) mixed-method approaches with a sequential exploratory design, which are introduced as the most comprehensive strategy for explaining the multilayered interactions among form, meaning, and geometry. Finally, a five-step methodological model based on a mixed-method approach is proposed.</p> <p>معماری آرامگاهی صوفیان در دوره تیموری خراسان، از برجسته‌ترین نمودهای تعامل میان کالبد، معنا و هندسه است. با این حال، مرور ادبیات نشان می‌دهد که اغلب مطالعات پیشین یا به توصیف تاریخی-گونه‌شناختی این بناها پرداخته‌اند، یا صرفاً بر تحلیل هندسه و تناسبات صوری متمرکز بوده‌اند، و یا در سطح کلی به «معنا در معماری» اشاره کرده‌اند بدون آنکه به تبیین نظام‌مند «چگونگی تعامل» این سه ساحت بپردازند. این شکاف نظری-روش‌شناختی، فهم عمیق از منطق شکل‌گیری این میراث ارزشمند را با خلأ مواجه ساخته است. با توجه به بحران هویت در معماری معاصر و نیاز به بازخوانی اصول معناساز در معماری ایرانی-اسلامی، بازنگری در روش‌شناسی مطالعه تعاملات کالبد، معنا و هندسه در بسترهای تاریخی غنی مانند مقابر صوفیان تیموری خراسان، امری ضروری به نظر می‌رسد. این پژوهش با هدف بازخوانی و شناسایی وجوه روش‌شناختی مؤثر در مطالعه تعاملات میان کالبد و معنا در شکل‌گیری هندسه معماری این مقابر انجام شده است. پژوهش حاضر از نوع بنیادی-نظری بوده و با بهره‌گیری از راهبرد «مرور نظام‌مند و فراتحلیل کیفی» انجام شده است. جامعه پژوهش شامل ۱۲۰ منبع علمی داخلی و خارجی مرتبط با حوزه‌های کالبد، معنا، هندسه و معماری آرامگاهی است که پس از غربال سه‌مرحله‌ای، با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری سه‌سطحی (باز، محوری، گزینشی) مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مهم‌ترین وجوه روش‌شناختی در این حوزه شامل سه دسته است: (۱) رویکردهای کیفی محف (پدیدارشناختی، نشانه‌شناختی و هرمنوتیک) که برای کشف لایه‌های معنایی مناسب‌اند، (۲) رویکردهای کمی محف (تحلیل تناسبات و آمار فضایی) که برای سنجش عینی مؤلفه‌ها کاربرد دارند، و (۳) رویکردهای آمیخته با طرح اکتشافی متوالی که به عنوان جامع‌ترین راهبرد برای تبیین تعاملات چندلایه کالبد، معنا و هندسه معرفی می‌شود. در پایان، یک الگوی روش‌شناختی پنج‌گامی مبتنی بر رویکرد آمیخته ارائه شده است.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/235/207