تجلی هنر در معماری و شهرسازی 3060-7957 در دست انتشار 1405 10 01 Explaining the Role of Tourism in the Architectural Design of Second Homes in the Lowland Villages of Mazandaran: A Case Study of the Villages in the Central District of Nur County تبیین نقش گردشگری در طراحی معماری خانه‌های دوم روستاهای جلگه‌ای مازندران: مطالعه موردی روستاهای بخش مرکزی شهرستان نور 1 22 FA ابوالقاسم اسماعیلی کلیشمی دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران. علی اصغرزاده گروه معماری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران. صدرالدین متولی گروه جغرافيا، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامي، نور، ايران. Journal Article 1404 11 04 <p>This study aimed to explain the role of tourism in the architectural design of rural second homes and determine the effects of economic, socio-cultural, physical-spatial, and environmental dimensions in the Central District of Nur County. This applied study employed a descriptive-analytical, field-based mixed-methods design. Data were collected through documentary and library research, field observations, interviews, and questionnaires. The qualitative sample consisted of 20 participants selected until theoretical saturation was achieved, and the in-depth interview data were analyzed through thematic analysis using MAXQDA. The quantitative sample comprised 400 stakeholders selected using Cochran’s formula and classified into three groups: 133 architectural designers, 133 clients or employers, and 134 second-home users. Quantitative data were analyzed in SPSS using one-sample t-tests, Pearson correlation coefficients, and Friedman tests. Pearson correlation analysis revealed a positive, very strong, and statistically significant relationship between tourism and second-home architectural design from the perspectives of designers, clients, and users (r=0.944, r=0.944, and r=0.942, respectively; p&lt;0.001). The physical-spatial dimension demonstrated the strongest association with tourism across the three stakeholder groups (r=0.788–0.790), followed by the environmental, socio-cultural, and economic dimensions; all correlations were statistically significant (p&lt;0.001). The one-sample t-tests also confirmed statistically significant effects for the socio-cultural, physical-spatial, and environmental criteria in all stakeholder groups. The Friedman tests indicated significant differences in the rankings of the tourism-related criteria and indicators (p&lt;0.001). The economic criterion ranked first, followed by the physical-spatial, environmental, and socio-cultural criteria, respectively. Tourism plays a decisive and multidimensional role in shaping the architectural design of rural second homes. Nevertheless, the dominance of economic and physical considerations and the lower priority assigned to socio-cultural factors demonstrate the need for a balanced, context-sensitive, and sustainable design framework that simultaneously supports economic benefits, spatial quality, environmental protection, and the cultural identity of local communities.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش گردشگری در طراحی معماری خانه‌های دوم و تعیین میزان اثرگذاری ابعاد اقتصادی، اجتماعی–فرهنگی، کالبدی–فضایی و زیست‌محیطی در روستاهای بخش مرکزی شهرستان نور انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی، میدانی و مبتنی بر رویکرد آمیخته بود. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی، مشاهدات میدانی، مصاحبه و پرسشنامه گردآوری شدند. نمونه بخش کیفی شامل ۲۰ نفر بود که براساس اشباع نظری انتخاب شدند و داده‌های حاصل از مصاحبه‌های عمیق با روش تحلیل مضمون در نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شد. نمونه بخش کمی شامل ۴۰۰ نفر از ذی‌نفعان بود که براساس فرمول کوکران انتخاب و در سه گروه طراحان معماری با ۱۳۳ نفر، کارفرمایان با ۱۳۳ نفر و استفاده‌کنندگان با ۱۳۴ نفر طبقه‌بندی شدند. داده‌های کمی با استفاده از آزمون تی تک‌نمونه‌ای، همبستگی پیرسون و آزمون فریدمن در نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند. نتایج همبستگی پیرسون نشان داد میان گردشگری و طراحی معماری خانه‌های دوم از دیدگاه طراحان، کارفرمایان و استفاده‌کنندگان رابطه مثبت، بسیار قوی و معناداری وجود دارد (به‌ترتیب 0.944=r، 0.944=r و 0.942=r؛ 0.001&gt;p). در میان ابعاد مورد بررسی، بعد کالبدی–فضایی دارای بیشترین همبستگی با گردشگری بود (0.788≤r≤0.790) و پس از آن ابعاد زیست‌محیطی، اجتماعی–فرهنگی و اقتصادی قرار گرفتند؛ تمامی روابط معنادار بودند (0.001&gt;p). نتایج آزمون‌های تی تک‌نمونه‌ای نیز اثرگذاری معنادار معیارهای اجتماعی–فرهنگی، کالبدی–فضایی و زیست‌محیطی را در هر سه گروه تأیید کرد. آزمون فریدمن تفاوت معناداری میان رتبه معیارها نشان داد (0.001&gt;p)؛ معیار اقتصادی رتبه نخست، کالبدی–فضایی رتبه دوم، زیست‌محیطی رتبه سوم و اجتماعی–فرهنگی رتبه چهارم را به دست آورد. گردشگری نقشی تعیین‌کننده و چندبعدی در طراحی خانه‌های دوم روستایی دارد، اما غلبه ملاحظات اقتصادی و کالبدی و اولویت پایین‌تر مؤلفه‌های اجتماعی–فرهنگی، ضرورت به‌کارگیری الگوی طراحی متوازن، زمینه‌گرا و پایدار را نشان می‌دهد؛ الگویی که هم‌زمان منافع اقتصادی، کیفیت فضایی، حفاظت محیطی و هویت فرهنگی جوامع محلی را تأمین کند.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/247/187