تجلی هنر در معماری و شهرسازی 3060-7957 در دست انتشار 1405 10 01 Designing a Multidimensional Environmental Psychology Model for Elderly Day Centers: A Grounded Theory Study طراحی الگوی چندبعدی روان‌شناسی محیطی در مجموعه‌های روزانه سالمندان: مطالعه‌ای با نظریه داده‌بنیاد 1 20 FA سحر محمدخانلو عشایری دانشجوی دکتری گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. شبنم اکبری نامدار گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. محمدرضا پاكدل فرد گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Journal Article 1405 02 06 <p>This study aimed to develop and explain a multidimensional model of environmental psychology components influencing the spatial quality of life of older adults in elderly day centers. This qualitative study was conducted using the Strauss and Corbin grounded theory approach. The study population consisted of experts in elderly architecture, environmental psychology, gerontology, inclusive design, and the management of elderly care centers. Participants were recruited through non-probability snowball sampling based on relevant professional experience, scientific publications, and recognized academic expertise. Sampling continued until theoretical saturation was achieved, resulting in the participation of 30 experts. Data were collected through semi-structured interviews, which were recorded with participants’ consent and transcribed verbatim. The data were systematically analyzed through open, axial, and selective coding. Data triangulation, peer review, participant feedback, detailed documentation of analytical procedures, and cross-coding by researchers were employed to enhance the credibility and dependability of the findings. The analysis identified the “spatial quality of life of older adults” as the core phenomenon emerging from the interaction of causal, contextual, intervening, strategic, and consequential dimensions. Environmental legibility and wayfinding, physical safety and security, nature-oriented design, and sensory and perceptual comfort were identified as causal conditions. Identity, place attachment, familiarity, and spatial meaning constituted the contextual conditions. Individual characteristics, physical and cognitive limitations, and center management practices functioned as intervening conditions. Social interaction and participation, spatial flexibility, environmental control, and independence emerged as the principal action and interaction strategies. The systematic interaction of these dimensions resulted in greater perceived safety, reduced anxiety and spatial confusion, decreased social isolation, strengthened place attachment, enhanced functional independence, and increased satisfaction with attending and using elderly day centers. Improving the spatial quality of life of older adults requires a transition from institutional and exclusively safety-oriented designs toward home-oriented, legible, flexible, nature-integrated, and meaningful environments that simultaneously support autonomy, dignity, psychological well-being, and social participation.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف طراحی و تبیین الگویی چندبعدی از مؤلفه‌های روان‌شناسی محیطی مؤثر بر کیفیت فضایی زندگی سالمندان در مجموعه‌های روزانه سالمندی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر مبنای نظریه داده‌بنیاد اشتراوس و کوربین انجام شد. جامعه پژوهش شامل خبرگان و متخصصان حوزه‌های معماری سالمندی، روان‌شناسی محیطی، سالمندشناسی، طراحی فراگیر و مدیریت مراکز سالمندی بود. مشارکت‌کنندگان با استفاده از نمونه‌گیری غیراحتمالی گلوله‌برفی و بر اساس برخورداری از سابقه تخصصی، آثار علمی مرتبط و تأیید صلاحیت دانشگاهی انتخاب شدند. نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت و در نهایت ۳۰ نفر در پژوهش مشارکت کردند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری، ضبط و به‌صورت کامل پیاده‌سازی شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از مثلث‌سازی داده‌ها، بازبینی همتایان، بازخورد مشارکت‌کنندگان و کدگذاری متقابل استفاده شد. تحلیل داده‌ها نشان داد که «کیفیت فضایی زندگی سالمندان» پدیده محوری مدل است و در تعامل میان شرایط علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها شکل می‌گیرد. خوانایی و جهت‌یابی محیطی، امنیت و ایمنی فیزیکی، طبیعت‌گرایی و آسایش حسی و ادراکی به‌عنوان شرایط علّی شناسایی شدند. هویت، تعلق و معنای مکان شرایط زمینه‌ای مدل را تشکیل دادند، درحالی‌که ویژگی‌های فردی، محدودیت‌های جسمانی و شناختی و شیوه مدیریت مرکز نقش عوامل مداخله‌گر را داشتند. تعاملات اجتماعی، مشارکت، انعطاف‌پذیری فضایی، کنترل و استقلال نیز راهبردهای اصلی بودند. برهم‌کنش این مؤلفه‌ها به افزایش امنیت ادراک‌شده، کاهش اضطراب و سردرگمی، کاهش انزوای اجتماعی، تقویت تعلق مکانی، ارتقای استقلال و افزایش رضایت از حضور در مرکز منجر شد. ارتقای کیفیت فضایی زندگی سالمندان مستلزم گذار از طراحی‌های نهادی و صرفاً ایمنی‌محور به محیط‌های خانه‌محور، خوانا، انعطاف‌پذیر، طبیعت‌گرا و معنادار است که هم‌زمان از استقلال، کرامت، سلامت روان و مشارکت اجتماعی سالمندان حمایت کنند.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/256/190