تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 پاییز 1405 1405 07 01 Designing a Community-Based Ecotourism Model for the Tourism Sector of Chaharmahal and Bakhtiari Province طراحی مدل اکوتوریسم مبتنی بر جامعه در بخش گردشگری استان چهارمحال و بختیاری 1 23 FA لیلا سلطانی گروه مدیریت، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. مهرداد صادقی گروه مدیریت، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. علی رشیدپور گروه مدیریت، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. صادق صادقی گروه ریاضی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران Journal Article 1405 01 17 <p>This study aimed to develop a locally grounded community-based ecotourism model for Chaharmahal and Bakhtiari Province by identifying mechanisms related to community empowerment, participatory decision-making, environmental conservation, and the retention of tourism-generated economic benefits within local destinations. This qualitative study employed thematic analysis. The participants consisted of eight tourism-sector practitioners and two managers and experts from the agricultural and cultural heritage sectors, selected through purposive and snowball sampling. Data were collected through semi-structured interviews based on seven principal questions. The content validity of the interview framework was reviewed and confirmed by two university professors. Following transcription, the interviews were analyzed through systematic familiarization with the data, initial coding, theme development, theme review, and the definition and naming of themes. The analytical process generated 29 basic themes, which were subsequently organized into 16 organizing themes and four overarching themes. The conceptual relationships among the extracted themes indicated that an effective community-based ecotourism model is structured around four interdependent dimensions: empowerment, local participation, environmental conservation, and economic benefits. Empowerment enhances the capacity of local communities to enter and control the tourism value chain through tourism skills development, entrepreneurship, marketing, local business development, and improved access to markets, capital, and permits. Local participation, encompassing economic, cultural, governance, and capacity-building dimensions, shifts communities from passive beneficiaries to active decision-makers and destination managers. Environmental conservation becomes sustainable when tourism-impact management, legal support, direct community involvement, and the redistribution of tourism benefits are institutionally interconnected. Furthermore, strengthening linkages between tourism and the local economy and minimizing economic leakage were identified as essential mechanisms for retaining benefits within the destination. Sustainable community-based ecotourism in Chaharmahal and Bakhtiari requires an integrated governance system in which empowerment, participation, environmental conservation, and equitable economic benefits mutually reinforce one another. Tourism policies should therefore recognize local communities simultaneously as beneficiaries, decision-makers, economic actors, and custodians of destination resources.</p> <p>دف این پژوهش، طراحی مدلی بومی برای اکوتوریسم مبتنی بر جامعه در استان چهارمحال و بختیاری با تمرکز بر سازوکارهای توانمندسازی جوامع محلی، مشارکت در تصمیم‌گیری، حفاظت محیط‌زیست و ماندگاری منافع اقتصادی گردشگری در مقصد بود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل هشت نفر از فعالان حوزه گردشگری و دو نفر از مدیران و کارشناسان حوزه‌های جهاد کشاورزی و میراث فرهنگی بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و چارچوب مصاحبه مشتمل بر هفت پرسش اصلی بود. روایی محتوایی پرسش‌های مصاحبه با نظر دو نفر از استادان دانشگاه بررسی و تأیید شد. مصاحبه‌ها پس از اجرا پیاده‌سازی و داده‌ها طی فرایند نظام‌مند آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، شکل‌دهی مضامین، بازبینی، تعریف و نام‌گذاری مضامین تحلیل شدند. در فرایند تحلیل، 29 مضمون پایه استخراج و در قالب 16 مضمون سازمان‌دهنده و چهار مضمون فراگیر طبقه‌بندی شد. تحلیل روابط مفهومی میان مضامین نشان داد که مدل اکوتوریسم مبتنی بر جامعه بر چهار سازه به‌هم‌پیوسته «توانمندسازی»، «مشارکت محلی»، «حفاظت از محیط‌زیست» و «منافع اقتصادی» استوار است. توانمندسازی از طریق توسعه مهارت‌های گردشگری، کارآفرینی، بازاریابی، کسب‌وکارهای محلی و تسهیل دسترسی به بازار، سرمایه و مجوزها، ظرفیت جامعه برای ورود مؤثر به زنجیره ارزش گردشگری را تقویت می‌کند. مشارکت محلی نیز با دربرگرفتن ابعاد اقتصادی، فرهنگی، حکمرانی و ظرفیت‌سازی، سازوکار اصلی انتقال جامعه از نقش دریافت‌کننده منفعل به نقش تصمیم‌گیر و مدیر مقصد است. همچنین، حفاظت محیط‌زیست زمانی پایدار می‌شود که مدیریت آثار گردشگری، حمایت قانونی و مشارکت مستقیم جامعه با بازتوزیع منافع حاصل از گردشگری پیوند یابد. در نهایت، پیوند گردشگری با اقتصاد محلی و جلوگیری از نشت درآمد، شرط ماندگاری منافع اقتصادی در مقصد شناسایی شد. توسعه پایدار اکوتوریسم در چهارمحال و بختیاری مستلزم استقرار یک نظام یکپارچه است که در آن توانمندسازی، مشارکت، حفاظت محیط‌زیست و توزیع منافع اقتصادی به‌صورت متقابل یکدیگر را تقویت کنند؛ بنابراین، سیاست‌های گردشگری باید جامعه محلی را هم‌زمان به‌عنوان ذی‌نفع، تصمیم‌گیر، بهره‌بردار و حافظ منابع مقصد به رسمیت بشناسند.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/269/200