تجلی هنر در معماری و شهرسازی در دست انتشار 1406 01 01 Explaining the Mediating Role of Spatial Perception in the Relationship Between Classroom Arrangements and Students’ Participation in Collaborative Learning تبیین نقش واسطه‌ای ادراک فضایی در رابطه میان انواع چیدمان کلاسی و مشارکت دانش‌آموزان در یادگیری مشارکتی 1 23 FA حسان باباشاه دانشجوی دکتری معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران آویده طلایی استادیار، گروه معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 1405 03 02 <p>This study aimed to explain the mediating role of spatial perception in the relationship between traditional, circular, and island classroom arrangements and students’ participation in collaborative learning. This applied study employed a quasi-experimental design combined with a correlational structural equation modeling approach. The population consisted of male lower-secondary students in Tehran during the 2025–2026 academic year, from whom 380 students were selected through multistage cluster sampling. Data were collected using a researcher-developed Spatial Perception Questionnaire, the Reeve and Tseng Student Engagement Questionnaire, a behavioral participation observation checklist, and the short form of the NEO Personality Inventory. Data were analyzed in SPSS and AMOS using analysis of variance, path analysis, bootstrapping, and hierarchical regression. Classroom arrangement significantly and positively predicted spatial perception (β=0.42, P&lt;0.001), and spatial perception significantly predicted student participation (β=0.57, P&lt;0.001). After spatial perception was entered as a mediator, the direct effect of classroom arrangement on participation decreased from β=0.38 to β=0.19 but remained significant (P&lt;0.05), indicating partial mediation. Interaction, social distance, and sense of belonging were the strongest spatial-perception dimensions associated with participation, with coefficients of β=0.53, β=0.47, and β=0.38, respectively. The interaction between classroom arrangement and extraversion was significant (β=0.18, P&lt;0.01), as was the interaction between arrangement and lesson type (Partial η²=0.22, P&lt;0.05). Class size was negatively associated with both spatial perception (r=-0.41, P&lt;0.01) and participation (r=-0.36, P&lt;0.01). Spatial perception partially explains how classroom arrangement affects student participation, while the effectiveness of different arrangements varies according to learner characteristics, lesson type, and class size; therefore, flexible classroom configurations adapted to instructional and learner-related conditions may provide a more effective basis for collaborative participation.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش واسطه‌ای ادراک فضایی در رابطه میان انواع چیدمان کلاسی شامل سنتی، دایره‌ای و جزیره‌ای و مشارکت دانش‌آموزان در یادگیری مشارکتی انجام شد. این پژوهش کاربردی با طرح شبه‌آزمایشی و رویکرد همبستگی مبتنی بر مدل‌یابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر دوره متوسطه اول شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ بود که ۳۸۰ نفر با نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته ادراک فضایی، پرسشنامه مشارکت دانش‌آموزان Reeve و Tseng، چک‌لیست مشاهده رفتار مشارکتی و نسخه کوتاه پرسشنامه شخصیت NEO گردآوری شدند. داده‌ها با SPSS و AMOS و با استفاده از تحلیل واریانس، تحلیل مسیر، بوت‌استرپ و رگرسیون سلسله‌مراتبی تحلیل شدند. چیدمان کلاس اثر مثبت و معناداری بر ادراک فضایی داشت (β=0.42، P&lt;0.001) و ادراک فضایی نیز مشارکت دانش‌آموزان را به‌طور مثبت پیش‌بینی کرد (β=0.57، P&lt;0.001). با ورود ادراک فضایی به مدل، اثر مستقیم چیدمان بر مشارکت از β=0.38 به β=0.19 کاهش یافت و همچنان معنادار باقی ماند (P&lt;0.05)، که نشان‌دهنده میانجی‌گری جزئی بود. تعامل، فاصله اجتماعی و حس تعلق به‌ترتیب با ضرایب β=0.53، β=0.47 و β=0.38 قوی‌ترین مؤلفه‌های ادراک فضایی مرتبط با مشارکت بودند. تعامل چیدمان و برون‌گرایی نیز معنادار بود (β=0.18، P&lt;0.01) و اثر تعاملی نوع درس و چیدمان نیز معنادار گزارش شد (Partial η²=0.22، P&lt;0.05). تعداد دانش‌آموزان کلاس با ادراک فضایی (r=-0.41، P&lt;0.01) و مشارکت (r=-0.36، P&lt;0.01) رابطه منفی و معنادار داشت. ادراک فضایی بخشی از سازوکار اثرگذاری چیدمان کلاس بر مشارکت دانش‌آموزان را توضیح می‌دهد و اثربخشی چیدمان‌های آموزشی به ویژگی‌های فردی، نوع درس و تراکم کلاس وابسته است؛ بنابراین، استفاده از چیدمان‌های انعطاف‌پذیر و متناسب با شرایط یادگیری می‌تواند زمینه مشارکت مؤثرتر دانش‌آموزان را فراهم کند.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/294/218