تجلی هنر در معماری و شهرسازی 3 تابستان 1404 1404 08 15 Inscription Reading with the Music of Poetry کتیبه‌خوانی با موسیقی شعر 1 19 FA داریوش ذوالفقاری استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران. Journal Article 1404/03/15 <p>The correct reading of inscriptions, especially Persian poetic inscriptions, constitutes the first essential step in epigraphic research and the study of Iranian art history. Any analysis or interpretation that is not based on the precise and accurate recording of the text is scientifically invalid and considered as “ijtihād in the face of the text” (personal reasoning against the original text). One of the main challenges in this field is the deterioration of inscriptions, the erosion of materials, and also misreadings and corruptions resulting from the passage of time. The central question of this research is whether familiarity with the music of Persian poetry—including meter, rhyme, and phonetic patterns—can serve as a tool for the recovery and correct rereading of these texts. This study, using a descriptive–analytical approach and relying on field documentation, library resources, and comparative analysis of selected poetic inscriptions in the cities of Tehran, Kashan, Shushtar, Nahavand, and Yazd, has been conducted to address this issue. The findings demonstrate that the music of poetry is not merely an aesthetic feature but also a scientific instrument for identifying and reconstructing the text. Knowledge of poetic meter plays a decisive role in reconstructing the prosodic structure of verses and in identifying missing or corrupted words. Likewise, an understanding of rhyme and phonological systems enables the researcher to determine the correct placement of hemistiches, resolve semantic and lexical ambiguities, and ultimately achieve a refined and reliable transcription. Based on the results of this research, it can be concluded that mastery of the music of poetry is not only indispensable for literary studies but also for interdisciplinary research in the fields of history, art, and architecture. In this way, literary sciences, when intertwined with historical and architectural knowledge, can contribute to the scholarly rereading of Iran’s written and inscribed heritage and open new horizons in the realm of arts associated with architecture.</p> <p>خوانش صحیح کتیبه‌ها، به‌ویژه کتیبه‌های منظوم فارسی، نخستین گام اساسی در پژوهش‌های کتیبه‌شناسی و تاریخ هنر ایران به شمار می‌آید. هرگونه تحلیل و تفسیر بدون استناد به ضبط دقیق و صحیح متن، از دیدگاه علمی بی‌اعتبار بوده و «اجتهاد در برابر نص» تلقی می‌شود. یکی از چالش‌های اصلی در این زمینه، آسیب‌دیدگی کتیبه‌ها، فرسودگی مصالح و نیز بدخوانی‌ها و تصحیف‌های ناشی از گذشت زمان است. پرسش محوری پژوهش حاضر آن است که آیا آشنایی با موسیقی شعر فارسی ـ شامل وزن، قافیه و آرایش آوایی ـ می‌تواند ابزاری برای بازیابی و بازخوانی درست این متون باشد یا خیر؟ این مقاله با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر مستندنگاری میدانی، بررسی منابع کتابخانه‌ای و تحلیل تطبیقی نمونه‌هایی از کتیبه‌های منظوم در شهرهای تهران، کاشان، شوشتر، نهاوند و یزد سامان یافته است. نتایج بررسی نشان می‌دهد که موسیقی شعر تنها جنبه‌ای زیباشناختی ندارد، بلکه ابزاری علمی برای تشخیص و بازسازی متن محسوب می‌شود. آگاهی از وزن شعر در بازسازی ساختار عروضی ابیات و بازشناسی واژه‌های افتاده یا مخدوش، نقش تعیین‌کننده دارد. همچنین شناخت قافیه و نظام آوایی به پژوهشگر یاری می‌دهد تا جایگاه درست مصرع‌ها را دریابد، ابهام‌های معنایی و لفظی را رفع کند و در نهایت به ضبطی منقح و قابل اعتماد برسد. بر پایۀ یافته‌های این پژوهش، می‌توان نتیجه گرفت که تسلط بر موسیقی شعر، نه‌تنها برای پژوهش‌های ادبی بلکه برای مطالعات میان‌رشته‌ای در حوزۀ تاریخ، هنر و معماری نیز ضرورتی انکارناپذیر است. بدین‌سان علوم ادبی، با پیوند خوردن به دانش‌های تاریخی و معماری، می‌توانند به بازخوانی علمی میراث مکتوب و حجاری‌شدۀ ایران یاری رسانند و چشم‌اندازهای تازه‌ای در حوزۀ هنرهای وابسته به معماری پدید آورند.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/81/80