تجلی هنر در معماری و شهرسازی 3 تابستان 1404 1404 06 30 Comparative Study of Identifying Factors Influencing the Enhancement of Environmental Quality in Urban Neighborhoods with Emphasis on Place Identity from the Perspective of Citizens and Design Engineers (Case Study: Qasr al-Dasht Neighborhood, Shiraz) مطالعه تطبیقی شناسایی عوامل موثر در ارتقاء کیفیت محیطی محلات شهری با تاکید بر هویت مکانی از دیدگاه شهروندان و مهندسین طراح (نمونة موردی: محلة قصرالدشت شیراز) 1 26 FA محمد رضا بیضاوی دانشجوی دکترای تخصصی، گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران طاهره نصر استاد، گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران هادی کشمیری دانشیار، گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران Journal Article 1403/12/01 <p>Today, the issue of quality has become one of the emerging discussions in contemporary architecture and urban planning. Place identity and the application of its components lead to the enhancement of urban environmental quality. Therefore, assessing the qualitative status of these environments—including urban neighborhoods—and evaluating the level of satisfaction and use of these spaces, as well as efforts to strengthen the social interactions of all stakeholders in such urban environments, is essential. The purpose of this research is a comparative study aimed at identifying the factors influencing the enhancement of environmental quality in urban neighborhoods, with emphasis on place identity, from the perspectives of both citizens and design engineers. The selected area for this study is the Qasr al-Dasht neighborhood in the city of Shiraz, which is one of the old neighborhoods located in Shiraz. Urban planners believe that environmental and spatial quality is a key concept in regional and social planning and is associated with concepts such as quality of life, diversity of social spaces, physical characteristics, activities, spatial attachments, and urban identity. Understanding the relationship between humans and place is an essential requirement for comprehending place identity and its elements, and for improving urban environmental quality through its components. In this article, based on definitions, concepts, and criteria of environmental quality, and considering the stages of place identity formation, effective indicators of spatial quality were collected. Finally, these indicators were refined and localized according to the aims of the research. Based on the conducted studies in the selected area, the criteria were classified into three general categories: physical factors, activity-related factors, and semantic factors. Regarding semantic factors, it was observed that the criterion of wayfinding had the greatest influence, from the respondents’ perspective, on the enhancement of environmental quality. Concerning activity-related factors, the presence of life and activity in the neighborhood after sunset was reported as having the most significant impact on environmental quality. Regarding physical and structural factors, physical connectivity was identified as having the greatest effect on improving environmental quality. The statistical population of the study consists of 306 residents of residential units in the Qasr al-Dasht neighborhood of Shiraz and 30 design engineers, all selected through simple random sampling. For analyzing the questionnaire data, SPSS statistical software was used, and the Friedman test was applied to rank and determine the importance of the criteria influencing neighborhood quality enhancement.</p> <p>امروزه بحث کیفیت به یکی از مباحث جدید در معماری و شهرسازی امروز تبدیل گردیده ­است. هویت مکان و به­کارگیری مؤلفه­های آن، ارتقاء کیفیت محیط شهری را به­همراه خواهد داشت. لذا ارزیابی وضعیت کیفی این محیط­ها، از جمله محلات شهری و میزان رضایت و استفاده از این مکان­ها و همچنین تلاش برای ارتقاء تعاملات اجتماعی تمامی ذینفعانِ این­گونه محیط­های شهری امری ضروری است. هدف از این پژوهش، مطالعه تطبیقی شناسایی عوامل موثر در ارتقاء کیفیت محیطی محلات شهری با تاکید بر هویت مکانی از دیدگاه شهروندان و مهندسین طراح می­باشد. محدودة انتخاب­شده در این تحقیق، محلة قصرالدشت شهر شیراز می­باشد که یکی از محلات قدیمی واقع در شهر شیراز است. برنامه ریزان شهری معتقدند که کیفیت محیط و مکان یک مفهوم اصلی برای برنامه ریزی منطقه ای و اجتماعی است و با مفاهیمی همچون کیفیت زندگی، تنوع فضای اجتماعی، ویژگی‌های فیزیکی، فعالیت ها، وابستگی‌های مکانی و هویت شهری در ارتباط است. شناخت رابطة بین انسان با مکان، از ملزومات موردنیاز در پی بردن به هویت مکان و عناصر آن و ارتقاء کیفیت محیط شهری با استفاده از مؤلفه‌های آن می‌باشد. در این مقاله، باتوجه به تعاریف، مفاهیم، و معیارهای کیفیت محیطی و در نظرگرفتن مراحل شکل­گیری هویت مکانی، شاخص­های مؤثر در کیفیت مکانی گردآوری­شده و درنهایت باتوجه به آنها، به استخراج شاخص­های موردنظر در پژوهش و بومی­کردن آن‌ها پرداخته شده ­است. باتوجه به مطالعات صورت­گرفته در فضای موردنظر معیارها به سه دستة کلی عوامل کالبدی، عوامل فعالیتی، عوامل معنایی تقسیم شده­اند. برای عوامل معنایی ملاحظه شد که معیار پیداکردن مسیر بیشترین تأثیر را از دید پاسخ­دهندگان بر ارتقاء کیفیت محیطی داشته­ است. برای عوامل فعالیتی ملاحظه شد که جریان­داشتن زندگی پس از غروب در محله بیشترین تأثیر را از دید پاسخ­دهندگان بر ارتقاء کیفیت محیطی داشته­است و برای عوامل کالبدی و فیزیکی، ارتباط فیزیکی بیشترین تاثیر را بر ارتقاء کیفیت محیطی داشته است. جامعة آماری تحقیق، شامل 306 نفر از ساکنان واحدهای مسکونی محلة قصرالدشت شیراز و تعداد 30 نفر از مهندسین طراح می­باشند که با روش نمونه­گیری تصادفی ساده انتخاب شده­اند. برای تجزیه ­و تحلیل اطلاعات پرسشنامه از نرم ­افزار آماری SPSS استفاده شده و از آزمون فریدمن برای رتبه­بندی و میزان اهمیت معیارها در ارتقاء کیفیت محله استفاده شده­ است.</p> https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/85/73