تحلیل ابعاد مؤثر بر تاب‌آوری مجتمع‌های مسکونی در بافت‌های فرسوده: مطالعه موردی سنندج
کلمات کلیدی:
تاب‌آوری شهری, بافت فرسوده, مدل‌سازی معادلات ساختاری (PLS, SEM), حکمرانی شبکه‌ای, سنندجچکیده
هدف پژوهش حاضر، تحلیل ابعاد مؤثر بر تاب‌آوری مجتمع‌های مسکونی در بافت‌های فرسوده شهر سنندج و تعیین میزان اثرگذاری ابعاد اجتماعی، نهادی–مدیریتی، اقتصادی و کالبدی–محیطی بر تاب‌آوری این مجتمع‌ها بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی، از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی و با رویکرد کمی انجام شد. جامعه آماری شامل ساکنان مجتمع‌ها و واحدهای مسکونی واقع در بافت‌های فرسوده شهر سنندج بود که از میان آنان ۳۹۵ نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته مبتنی بر ابعاد کالبدی–محیطی، اجتماعی، اقتصادی، نهادی–مدیریتی و تاب‌آوری بود. روایی محتوایی ابزار با نظر متخصصان و روایی سازه، روایی همگرا و واگرا در مدل اندازه‌گیری بررسی شد. پایایی نیز با استفاده از آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تأیید گردید. داده‌ها با استفاده از SPSS و مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی در SmartPLS تحلیل شدند. نتایج مدل ساختاری نشان داد بعد اجتماعی اثر مثبت و معناداری بر تاب‌آوری داشت (β=0.376، t=5.081، P<0.001). همچنین، اثر بعد نهادی–مدیریتی (β=0.331، t=4.662، P<0.001)، بعد اقتصادی (β=0.284، t=4.239، P<0.001) و بعد کالبدی–محیطی (β=0.219، t=3.712، P<0.001) بر تاب‌آوری مثبت و معنادار بود. بعد اجتماعی قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده و بعد کالبدی–محیطی دارای کمترین ضریب مسیر بود. مقدار ضریب تعیین تاب‌آوری برابر با R²=0.486 بود؛ بنابراین، چهار بعد مورد بررسی در مجموع ۴۸.۶ درصد از واریانس تاب‌آوری را تبیین کردند. همچنین، مقدار Q²=0.318 نشان‌دهنده قدرت پیش‌بینی مطلوب مدل بود. تاب‌آوری مجتمع‌های مسکونی در بافت‌های فرسوده سنندج ماهیتی چندبعدی دارد و تحت تأثیر هم‌زمان عوامل اجتماعی، نهادی–مدیریتی، اقتصادی و کالبدی–محیطی قرار می‌گیرد. نقش برجسته بعد اجتماعی نشان می‌دهد تقویت سرمایه اجتماعی، مشارکت و روابط محله‌ای باید همراه با ارتقای ظرفیت نهادی، حمایت اقتصادی و بهسازی کالبدی دنبال شود. با وجود ضریب مسیر پایین‌تر بعد کالبدی–محیطی، وضعیت نامطلوب‌تر این بعد ضرورت اولویت دادن به مقاوم‌سازی، بهسازی زیرساخت‌ها و اصلاح فرم شهری را برجسته می‌سازد.
دانلودها
مراجع
1. Meerow S, Newell JP, Stults M. Defining Urban Resilience: A Review. Landscape and Urban Planning. 2016;147:38-49.
2. Mehmood A. Of Resilient Places: Planning for Urban Resilience. European Planning Studies. 2016;24(2):407-19.
3. Spaans M, Waterhout B. Building up Resilience in Cities Worldwide: Rotterdam as Participant in the 100 Resilient Cities Programme. Cities. 2017;61:109-16.
4. Meerow S, Newell JP. Urban Resilience for Whom, What, When, Where, and Why? Urban Geography. 2019;40(3):309-29.
5. Kobe City C. Lessons Learned from the Great Hanshin-Awaji Earthquake: Kobe, Japan. Kobe City Council; 2008.
6. Li X. Measuring County Resilience after the 2008 Wenchuan Earthquake. International Journal of Disaster Risk Science. 2016;7(4):393-412.
7. Normandin JM, Therrien MC, Tanguay GA, editors. City Strength in Times of Turbulence: Strategic Resilience Indicators. Joint Conference on City Futures; 2009; Madrid.
8. Kammouh O, Noori AZ, Taurino V, Mahin SA, Cimellaro GP. Deterministic and Fuzzy-Based Methods to Evaluate Community Resilience. Earthquake Engineering and Engineering Vibration. 2018;17:261-75.
9. Mavhura E, Manyangadze T, Raj K. A Composite Inherent Resilience Index for Zimbabwe: An Adaptation of the Disaster Resilience of Place Model. International Journal of Disaster Risk Reduction. 2021.
10. Kärrholm M, Nylund K, de la Fuente PP. Spatial Resilience and Urban Planning: Addressing the Interdependence of Urban Retail Areas. Cities. 2014;36:121-30.
11. Kodag S, Shibu K, Mani G, Balamurugan, Bera S. Earthquake and Flood Resilience through Spatial Planning in the Complex Urban System. Progress in Disaster Science. 2022;14.
12. Prawiranegara M. Spatial Multi-Criteria Analysis (SMCA) for Basin-Wide Flood Risk Assessment as a Tool in Improving Spatial Planning and Urban Resilience Policy Making: A Case Study of Marikina River Basin, Metro Manila, Philippines. Procedia - Social and Behavioral Sciences. 2014;135:18.
13. Mohanty SK, Chatterjee R, Shaw R. Building Resilience of Critical Infrastructure: A Case of Impacts of Cyclones on the Power Sector in Odisha. Climate. 2020;8(6).
14. Naphade M, Banavar G, Harrison C, Paraszczak J, Morris R. Smarter Cities and Their Innovation Challenges. Computer. 2011;44(6):32-9.
15. Martin AS. A Framework to Understand the Relationship between Social Factors that Reduce Resilience in Cities: Application to the City of Boston. International Journal of Disaster Risk Reduction. 2015.
16. Habibi SM, Maghsoudi M. Urban Restoration: Definitions, Theories, Experiences, International Charters and Resolutions, Methods, and Urban Actions. Tehran: University of Tehran Press; 2009.
17. Abdali Y, Rajaei SA. Determining the Components of Physical Resilience in the Residential Fabric of Bojnord City Using Moran's Spatial Autocorrelation Analysis. Urban Research and Planning Quarterly. 2019;10(39):1-16.
18. Ahadnejad Roshani M, Rostaei S, Kameli Far MJ. Assessment of Urban Street Network Vulnerability to Earthquakes with a Crisis Management Approach: Case Study of District 1 of Tabriz City. Geographical Information Quarterly. 2015;24.
19. Ahmadi M, Andalib A, Majedi H, Zarabadi S, Al-Sadat SZ. Assessing the Physical-Social Resilience of Historical Deteriorated Fabric with Emphasis on Sustainable Urban Form Using the Mean Distance from the Optimal Limit Method: A Case Study of Tehran Historical-Fabric Neighborhoods. Haft Hesar Environmental Studies. 2020;8(32):1-16.
20. Amra O. Presenting Housing Design Strategies in Deteriorated Urban Fabric with a Resilience Approach. Geography and Human Relationships. 2022;5(1):255-72.
21. Roozitalab T, Sadeghi AR, Daadgar M. Assessment of Urban Areas Based on Physical Resilience Indicators: A Case Study of Historical Fabric of Shiraz City. Geographical Urban Planning Research (GUPR). 2025;13(3):91-108.
22. Bordbar Taher Gourabi M, Eskandari M, Nasiri Hendeh Khaleh E, Hosseini SA. Factors Affecting Physical Resilience with Emphasis on Environmental Components: A Case Study of Saghari Sazan Neighborhood, Rasht. Geographical Engineering of Territory. 2025;9(3):141-58.
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mozhan Namdari (Author); Elham Fatemi; Mohammad Behzadpour, Etrat Lalbakhsh (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
