بازآفرینی نقش عناصر چهارگانه (آب، باد، خاک، آتش) در معماری معاصر (از کارکرد اقلیمی تا مولد فضای جمعی در مراکز هنری)
کلمات کلیدی:
چهارگانه, معماری پایدار, تحلیل تطبیقی, مراکز هنری, فضای جمعی, موزۀ هنرهای معاصر تهران, شهرک علم و هنر, مرکز هنری استون هیلچکیده
معماری پایدار همواره در پی برقراری تعادل میان محیط انسانساخت و طبیعت بوده است. در این میان، عناصر چهارگانه (آب، باد، خاک و آتش) اگرچه در معماری سنتی نقشی محوری در تأمین آسایش اقلیمی ایفا میکردهاند، اما در معماری معاصر، کارکرد آنها اغلب به راهکارهای فنی و تأسیساتی تقلیل یافته و از ظرفیتهای فضایی و اجتماعی آنها غفلت شده است. این در حالی است که تأکید صرف بر ابعاد کمیِ پایداری، نمیتواند به خلق فضاهایی باکیفیت، خاطرهانگیز و پاسخگو به نیازهای اجتماعی بینجامد. هدف از این پژوهش، بازتعریف نقش عناصر چهارگانه در معماری معاصر و بررسی چگونگی گذار آنها از «کارکرد اقلیمی صرف» به «مولدهای فرم و فضای جمعی» در مراکز هنری است. روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر تحلیل تطبیقی سه نمونۀ شاخص بینالمللی و ملی است : موزۀ هنرهای معاصر تهران، شهرک علم و هنر والنسیا و مرکز هنری استون هیل. این نمونهها بر اساس معیارهای هدفمندِ همسانی عملکردی، رویکردهای پایدار و کیفیت تعاملات اجتماعی انتخاب شدهاند یافتههای پژوهش نشان میدهد که در هر سه نمونه، عناصر چهارگانه از یک راهکار اقلیمیِ تکبعدی فراتر رفته و به سازماندهندۀ سلسلهمراتب فضایی، تقویتکنندۀ حس مکان و تسهیلگر تعاملات اجتماعی تبدیل شدهاند. آب بهعنوان عنصر مرکزی و وحدتبخش (استخر در استون هیل و والنسیا)، باد بهعنوان عامل تهویه و نماد فرهنگی (بادگیرهای موزۀ تهران)، خاک در قالب مصالح بومآورد و همنشینی با توپوگرافی، و آتش/ نور بهعنوان عنصری برای خلق سایهروشنهای معنادار و کنترل ادراک فضایی، همگی بهطور همزمان به نیازهای اقلیمی، زیباییشناختی و اجتماعی پاسخ دادهاند. نتایج این پژوهش، ضمن تأکید بر ضرورت نگاهی کلنگر به پایداری، چارچوبی مفهومی برای بهرهگیری از عناصر طبیعی بهعنوان محرکهای طراحی در معماری معاصر ارائه میدهد. این چارچوب میتواند راهنمایی برای معماران در جهت خلق فضاهای هنری پایدار، باهویت و تعاملگرا باشد، فضاهایی که در آن، مرز میان طبیعت، هنر و اجتماع از میان برداشته میشود.
دانلودها
مراجع
1. Pirnia MK. Introduction to Islamic Architecture of Iran. Tehran: Iran University of Science and Technology Press; 2004.
2. Armaghan M, Gorji Mahlabani Y. Values of Iranian Vernacular Architecture in Relation to the Sustainable Architecture Approach. Housing and Rural Environment Quarterly. 2009;28(126):20-35.
3. Soflaei F, editor Sustainability of Climatic Elements in Traditional Iranian Architecture. Proceedings of the Third Conference on Fuel Consumption Optimization in Buildings; 2003; Tehran.
4. Mahmoudi MM. Using Wind Energy in Traditional Iranian Architecture. Fine Arts: Architecture and Urban Planning. 2008(35):65-74.
5. Qarabaghi AA. A Symbol of Tolerance and Hope in the World's Largest Sculpture Park. Golestaneh. 2003(53):53-5.
6. Zandieh M, Parvardinejad S. The Place of Indigenous Materials in Sustainable Architecture of Iran. Armanshahr Architecture and Urban Development Quarterly. 2011(7):55-64.
7. Mirzaei SR, Nadian A. Architecture of the Tehran Museum of Contemporary Art. Tehran: Honar-e Memari-e Qarn Publications; 2009.
8. Groat L, Wang D. Architectural Research Methods. Aynifar A, editor. Tehran: University of Tehran Press; 2005.
9. Khaki G. Research Methodology with a Thesis-Writing Approach. Tehran: Center for Research and Development of Humanities; 2003.
10. Tahbaz M, Jalilian S. Iranian Vernacular Architecture and Sustainability. Tehran: Shahid Beheshti University Press; 2008.
11. Naghizadeh M. Cultural Foundations of Iranian Sustainable Architecture. Housing and Rural Environment Quarterly. 2002(100):32-49.
12. Watson D. Climatic Design: Energy-Efficient Building Principles and Practices. Ghobadian V, editor. Tehran: University of Tehran Press; 1997.
13. Hajsaghati A. Solar Energy in Buildings. Tehran: University Publishing Center; 2001.
14. Sayyadi S, Maddahi SM. Sustainable Architecture and Human Needs. Specialized Quarterly Journal of Architecture and Urban Development. 2012(4):31-8.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Maryam Nosratpoor Nigjeh

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.