قابلیت ویژگیهای کالبدی و فضایی معماری سنتی عراق در معماری معاصر
کلمات کلیدی:
کالبدی, فضایی, معماری سنتی, عراق, معماری معاصرچکیده
این پژوهش با هدف شناسایی، تحلیل و تبیین قابلیت انتقال ویژگیهای کالبدی، فضایی و اقلیمی خانههای سنتی عراق، با تأکید بر بافت تاریخی دیوانیه، به معماری معاصر و ارائه الگوهایی برای طراحی پایدار در اقلیمهای گرم و خشک انجام شد. پژوهش با رویکرد کیفی توصیفی و راهبرد میدانی انجام شد. دادهها از طریق مشاهده مستقیم، بررسی نقشهها و اسناد معماری، تحلیل نمونههای مسکونی سنتی، مصاحبههای نیمهساختاریافته با متخصصان و مستندسازی عناصر کالبدی و اقلیمی گردآوری گردید. جامعه مورد بررسی شامل 300 خانه سنتی در بافت تاریخی دیوانیه بود که شاخصهای کالبدی، فضایی، محیطی و عملکردی آنها مورد تحلیل قرار گرفت. همچنین برای ارزیابی جامع عملکرد معماری، شاخص ترکیبی CAI طراحی و به کار گرفته شد. نتایج نشان داد حیاط مرکزی در بیش از 83 درصد خانهها بهعنوان مهمترین عنصر فضایی–اقلیمی عمل کرده و رابطه معناداری با کیفیت تهویه طبیعی دارد (r=0.62, p<0.01). همچنین میان عرض حیاط و تهویه طبیعی همبستگی مثبت مشاهده شد (r=0.58, p<0.01). ترکیب حیاط مرکزی، ایوان و بادگیر بهترین عملکرد اقلیمی را ایجاد کرده و حدود 37 درصد خانهها در شاخص ترکیبی نور و تهویه در سطح عالی قرار گرفتند. شاخص ارزیابی جامع CAI نشان داد حدود 40 درصد نمونهها دارای عملکرد عالی، 30 درصد خوب، 20 درصد متوسط و تنها 10 درصد نیازمند مرمت هستند. استفاده گسترده از مصالح بومی با جرم حرارتی بالا نیز موجب بهبود آسایش حرارتی و کاهش وابستگی به سیستمهای مکانیکی شده است. معماری سنتی دیوانیه دارای نظامی یکپارچه از عناصر کالبدی، فضایی و اقلیمی است که توانسته است بهطور مؤثر با شرایط اقلیمی منطقه سازگار شود. بهرهگیری آگاهانه از اصول عملکردی این معماری، بهویژه حیاط مرکزی، ایوان، بادگیر و سازمان فضایی سلسلهمراتبی، میتواند چارچوبی مؤثر برای توسعه معماری پایدار و هویتمحور معاصر در عراق و سایر اقلیمهای گرم و خشک فراهم آورد.
دانلودها
مراجع
1. Thompson JB. Tradition and Self in a Mediated World. Detraditionalization. Oxford: Blackwell; 1996.
2. Abdelmonem MG. The Architecture of Home in Cairo: Socio-Spatial Practice of the Hawari’s Everyday Life2016.
3. Haraty H, Raschid Y, Mohd Yunos MY. Traditional Iraqi Courtyard Houses Morphology: An Islamic Point of View. 2015.
4. Mozahim Mohammed M, Daizhizhong, Hong Y. The Characteristics of Architecture Style of the Traditional Houses in the Mosul City: Analytical Study. Engineering and Applied Sciences. 2010;3(2):9.
5. Haraty H, Raschid Y, Mohd Yunos MY. Morphology of Islamic Traditional Iraqi Courtyard House Toward Holistic Islamic Approach in New Residential Development in Iraq. International Journal of Engineering and Technology (UAE). 2018;7:379-82.
6. Ali Mustafa F, Abubaker Ali L. Common Architectural Characteristics of Traditional Courtyard Houses in Erbil City. Ain Shams Engineering Journal. 2024:103003.
7. Brown A. A Theory of Theory of Architecture. 2009.
8. Bechhoefer W. Seminar in Regionalism. University of Maryland; 2006.
9. Schulz CN. Meaning in Western Architecture. Rev. ed. New York: Rizzoli; 1980.
10. Abel C. Architecture and Identity: Towards a Global Eco-Culture. Illustrated ed. England: Architectural Press; 2002.
11. Mumford L. The Culture of Cities: EFINITO; 2022.
12. Tzonis A, Lefaivre L. Grid and the Pathway: An Introduction to the Work of Dimitris and Susana Antonakakis. Architecture in Greece. 1981;15.
13. Frampton K. Prospects for a Critical Regionalism. Perspecta. 1983;20:147-62.
14. Frampton K. Towards a Critical Regionalism: Six Points for an Architecture of Resistance. The Anti-Aesthetic: Essays on Postmodern Culture. New York: New Press; 2002. p. 16-30.
15. Cole RJ, Lorch R. Buildings, Culture and Environment: Informing Local and Global Practices. Oxford: Blackwell; 2003.
16. Ricoeur P. Universal Civilization and National Cultures. History and Truth. Evanston, IL: Northwestern University Press; 1965. p. 271-84.
17. Komez-Daglioglu E. The Context Debate: An Archaeology. Architectural Theory Review. 2015;20(2):266-79.
18. Portoghesi P. The End of Prohibitionism. The Presence of the Past: First International Exhibition of Architecture. Venice: La Biennale di Venezia; 1980. p. 9-13.
19. Wigley M, Johnson P. Deconstructivist Architecture. New York & Boston: Museum of Modern Art & Little, Brown; 1988.
20. Mallgrave HF, Goodman DJ. An Introduction to Architectural Theory: 1968 to the Present. Oxford: Wiley-Blackwell; 2011.
21. Bryman A, Bell E. Business Research Methods. Oxford: Oxford University Press; 2015.
22. Wilmot A. Designing Sampling Strategies for Qualitative Social Research. 2003.
23. Woods P, Pratt N. Qualitative Research. Plymouth: University of Plymouth; 2006.
24. Ali S, Yildirim M. The Impact of Modernity on Traditional Buildings in Baghdad. Journal of Engineering and Sustainable Development. 2022;26:1-17.
25. Creswell JW. Research Design: Qualitative, Quantitative and Mixed Methods Approaches. 2nd ed. Thousand Oaks, CA: Sage; 2009.
26. Yin RK. Case Study Research: Design and Methods. 3rd ed. Thousand Oaks, CA: Sage; 2003.
27. Gillham B. Case Study Research Methods. Padstow, Cornwall: TJ International; 2000.
28. Groat L, Wang D. Architectural Research Methods. New York: John Wiley & Sons; 2002.
29. Alanbaki J, Almoqaram A. Transformation Types of Transitional Spaces in the Local Dwelling in Iraq. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering2021.
30. Alamiri SA, Alzubaidy DM. The Impact of Western Culture on the Transformation of Residential Patterns in One of the Heritage Areas in Baghdad (Neighborhood CREMAT/Salhiya–Baghdad Model). The Academic Research Community Publication. 2018.
31. Rapoport A. House Form and Culture. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall; 1969.
32. Lefaivre L, Tzonis A. Critical Regionalism: Architecture and Identity in a Globalised World. Munich: Prestel; 2003.
33. Naser Z, Khanmohammadi M. Comparison Between Traditional and Modern Architectural Identity. American Journal of Engineering Research. 2021;10:42-9.
34. Powell K. Architecture Reborn: The Conversion and Reconstruction of Old Buildings. New York: New Line Books; 2005.
35. Youssef W. Art, Technology, Man and Architecture. 2020.
36. Chandavarkar P. Architecture and the Expression of Meaning. Architecture + Design. 2003;IV(5):94-9.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 حیدر حمزه نجم عفلوکی (نویسنده); بهرام شاهدی; محمود حسین مصطفی جزیره, مرجان امجد (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
