تاثیر مولفههای کالبدی معماری مساجد تاریخی بر هویت مساجد معاصر
کلمات کلیدی:
معماری اسلامی, مؤلفههای کالبدی, شاخصههای هویتی, حس مکان, مصالح بومیچکیده
این مطالعه با هدف بررسی تأثیر مؤلفههای کالبدی معماری شامل فرم، هندسه فضایی، نور، مصالح و تزئینات بر شاخصههای هویتی مساجد معاصر انجام گردیده است. همچنین تمرکز این پژوهش بر ایجاد درک تحلیلی از ارتباط میان طراحی کالبدی، تجربه انسانی و حافظه فرهنگی در خلق هویت فضایی مساجد بوده است. پژوهش حاضر از رویکرد کیفی، تطبیقی و تحلیلی بهره برده است. چهار نمونه موردی شامل دو مسجد تاریخی (مسجد امام و مسجد شیخ لطفالله اصفهان) و دو مسجد معاصر (مسجد جامع شهرک غرب تهران نمونه داخلی و مسجد جامع کلن آلمان نمونه خارجی) مورد بررسی قرار گرفتند. دادهها از تحلیل میدانی، مستندات معماری و منابع کتابخانهای استخراج شده است و نیز با استفاده از روش تحلیل تطبیقی، عناصر کالبدی و تجربه کاربران مورد ارزیابی قرار گرفته است. تحلیل تطبیقی نشان داد که میان فرم، هندسه فضایی، نور، مصالح و تزئینات، همراه با توجه به تجربه زیسته کاربران و حافظه فرهنگی، نقش کلیدی در شکلگیری هویت فضایی، معنوی و فرهنگی مساجد انسجام وجود دارد. مساجد سنتی تجربهای چندلایه از حضور، تعلق و معنویت را ایجاد میکنند، در حالی که برخی مساجد معاصر به دلیل حذف یا بازتولید سطحی عناصر سنتی، تجربه کاربران را محدود ساخته است و به عملکرد و جنبههای بصری توجه اصلی خود را معطوف کردهاند. همچنین، یافتهها تأکید دارند که تلفیق هوشمندانه نوگرایی با عناصر معناگرا و تجربهمحور سنت، امکان خلق فضاهایی هویتمند و پایدار را فراهم میآورد. معماری موفق در عرصه مساجد معاصر آن است که نه صرفاً فرمها را بازتولید کند، بلکه معنا، تجربه انسانی و حافظه فرهنگی را در مرکز طراحی قرار دهد. لذا بازخوانی خلاقانه عناصر سنتی همراه با کاربرد هوشمندانه فناوری و مصالح نوین، شرط اصلی خلق فضاهای انسانمحور، معنابخش و هویتمند است. این رویکرد، علاوه بر ارتقای کیفیت فضایی و زیباییشناسی، پیوند میان جامعه، فرهنگ و معنویت را تقویت کرده است و الگویی عملی برای طراحی فضاهای مذهبی امروز ارائه میدهد.
دانلودها
مراجع
1. Noghrekar A. Spatial identity and spirituality in Iranian mosque architecture. Journal of Cultural Studies and Islamic Architecture. 2020(45):98-115.
2. Al Khalifa HE. Ornamentation and Islamic Identity in Contemporary Mosque Architecture. Buildings. 2025;15(3).
3. Putra S. Modern Mosque Architecture and its Impact on Islamic Identity: A Study of Mosques in European Countries. Journal of Noesantara Islamic Studies. 2025;7(1).
4. Nasr SH. Architecture and Spirituality. Tehran: Rowzaneh Publishing; 2004.
5. Khanzadeh M. Aesthetic and Functional Analysis of Mosque Entrance Design. International Journal of Architectural Research. 2024.
6. Khakzand M. The impact of religious space on human experience. Quarterly Journal of Islamic Art and Architecture. 2008(12):25-40.
7. Falahat MR. Human experience and sense of belonging in places of worship. Journal of Architectural and Urban Studies. 2017;15(4):78-95.
8. Hrpub. What Influences the Delivery of Islamic Identity Using Contemporary Architectural Elements? JO. 2024.
9. Nadimi H. Geometry and spatial hierarchy in historical mosques. Tehran: Tehran University Press; 2006.
10. Pirnia A. Jameh Mosque of Isfahan: Historical and architectural study. Tehran: Cultural Heritage Organization; 1996.
11. Hamzenejad M, Arabi M. Hierarchical design of space and its role in enhancing the sense of place. Journal of Architectural and Urban Research. 2013;10(2):50-68.
12. Kiani H, Arayesh M. The role of visual elements in the cultural memory of mosque architecture. Journal of Fine Arts. 2013;7(3):112-30.
13. Ardalan N. Iranian Architecture: Tradition and Modernity. Tehran: Nashr-e Markaz; 2008.
14. Zomarshidi H. The role of physical components in architectural semanticism. Journal of Contemporary Architecture. 2006;6(1):45-60.
15. Pourbagher A. New technologies in contemporary mosque architecture. Quarterly Journal of Innovation in Architecture. 2023(2):32-50.
16. Ahmed AQ. The Effects of Modern Architecture on the Evolution of Mosque Identity. Buildings. 2024;14(2).
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Ahmad Pourmohseni (Author); Alireza Razeghi; Nasim Ashrafi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
