بازخوانی هویت فضایی در معماری مسجد معاصر ایران: پیوند سنت و نوگرایی در فرم و معنا

نویسندگان

  • احمد پور محسنی گروه معماری، واحد پردیس، دانشگاه آزاد اسلامی، پردیس، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0001-6223-1344
  • علی رضا رازقی گروه مرمت و احیاء بناها و بافتهای تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران https://orcid.org/0000-0002-1699-4009
  • نسیم اشرافی گروه معماری، واحد پردیس، دانشگاه آزاد اسلامی، پردیس، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-1306-106X

کلمات کلیدی:

هویت فضایی, معماری مسجد, سنت و نوگرایی, ادراک قدسی, کالبد و معنا

چکیده

مساجد در سنت معماری اسلامی ایران، نه تنها یک سازه کالبدی بوده است ، بلکه همواره عرصه‌ای قدسی و هویت‌سازبوده که در آن عناصر هندسی، نور، تزئینات و سازمان فضایی، تجربه‌ای چندلایه از حضور و معنا را یاداور می شوند. این کیفیت فضاساز در مساجد تاریخی همچون  مساجد جامع اصفهان، جامع یزد و گوهرشاد به‌ وضوح ملموس و قابل شناسایی است، جایی که فرم و عملکرد، زیبایی‌شناسی و معنا، در پیوندی منسجم قرار گرفته است . همچنین با نظمی خاص مخاطب را به مشارکت فعال در تجربه قدسی و جمعی هدایت می کند. در مقابل، معماری بسیاری از مساجد معاصر ایران با تغییرات و یا کاستی‌ها در کالبد دچار نوعی فاصله از این سنت شده است. رویکردهای غالب در طراحی‌های مساجد جدید، یا صرفاً به فرم و عملکرد توجه دارند و یا عناصر سنتی را کمرنگ،صوری و تزئینی به‌کار می‌گیرند، پیامدی که نه‌تنها حس تعلق و آرامش روانی را تضعیف کرده، بلکه پیوند این فضاها  با حافظه فرهنگی جامعه نیز فاصله پیدا کرده است. مقاله حاضر با رویکردی بین رشته‌ای و تطبیقی، به بازخوانی هویت فضایی مساجد معاصر ایران پرداخته و تلاش دارد الگویی مفهومی برای پیوند سنت و نوگرایی در طراحی مساجد معاصر و امروزی ارائه دهد. در این راستا، سه لایه بنیادین شامل هویت فضایی ـ کالبدی، ادراکی ـ روانی و فرهنگی ـ نشانه‌شناسانه به‌طور یکپارچه تحلیل گردیده و با مقایسه نمونه‌های تاریخی و معاصر، ابعاد نظری و کاربردی آنها را استخراج کرده است. یافته‌ها بیانگر آن است که بازآفرینی هویت فضایی مساجد معاصر، زمانی میسر می شود که سنت و نوگرایی نه در تقابل، بلکه در تعامل سازنده با هم قرار گیرند و معماری مساجد بتواند بار دیگر جایگاه اصیل خود را به‌عنوان فضایی قدسی، هویت‌مند ، فرهنگی و اجتماعی در بستر زندگی  امروزی بازافریند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Ardalan N. Islamic Architecture: Meaning and Concept. Tehran: Markaz Publishing; 1999.

2. Bakhtiar L. Islamic Architecture and Modern Rereading. Tehran: Islamic Architecture Research Institute; 2018.

3. Khakzand M. Identity and Meaning in Contemporary Mosque Architecture. Tehran: University of Art Press; 2015.

4. Khakzand M. Iranian Islamic Architecture and Modernism. Tehran: Research Institute of Islamic Culture and Art; 2017.

5. Zomarshidi H. Rereading Identity in Contemporary Mosque Architecture. Tehran: University of Art Press; 2011.

6. Zomarshidi H. Islamic Architecture and Modernism. Tehran: Research Institute of Islamic Culture and Art; 2013.

7. Noghrehkar A. Theoretical Foundations of Islamic Architecture. Tehran: Iran University of Science and Technology Press; 2003.

8. Noghrehkar A. Islamic Architecture and Urbanism. Tehran: Islamic City Studies and Research Center; 2006.

9. Pirnia MK. Traditional Iranian Architecture. Tehran: University of Tehran Press; 1986.

10. Pirnia MK. Theoretical Foundations of Iranian Architecture. Tehran: Shahid Beheshti University; 1991.

11. Relph C. A Pattern Language: Towns, Buildings, Construction. New York: Oxford University Press; 1976.

12. Norberg-Schulz C. The Spirit of Place and Architecture. Kazemi H, editor. Tehran: Shahid Beheshti University Press; 1980.

13. Lynch K. The Image of the City: Massachusetts Press; 1960.

14. Eliade M. The Sacred and the Profane. Sherbaf, editor. Tehran: Ney Publishing; 1971.

15. Eco U, Jencks J. Semiotics in Architecture. Taheri F, editor: Markaz Publishing; 1978.

16. Bakhtiar L. Identity and Meaning in the Architecture of Contemporary Iranian Mosques. Tehran: University of Art Press; 2016.

دانلودها

چاپ شده

1405-01-01

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

پور محسنی ا. .، رازقی ع. ر.، و اشرافی ن. . . (1405). بازخوانی هویت فضایی در معماری مسجد معاصر ایران: پیوند سنت و نوگرایی در فرم و معنا. تجلی هنر در معماری و شهرسازی، 4(1)، 1-20. https://www.jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/view/174

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده

مقالات مشابه

##common.pagination##

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.