تبیین زیست‌پذیری شهری با تأکید بر پایداری شهری در محله‌های منتخب شهر ری (منطقه ۲۰ شهرداری تهران)

منصوره  دانش یار; فرح حبیب; آرش  وحید

نویسندگان

منصوره دانش یار دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-3431-203X
فرح حبیب گروه شهرسازی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران https://orcid.org/0000-0003-1022-5636
آرش وحید گروه شهرسازی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-9617-7115

کلمات کلیدی:

زیست‌پذیری شهری, پایداری شهری, کیفیت زندگی شهری, حکمرانی شهری, مشارکت اجتماعی

چکیده

هدف این پژوهش، تبیین ابعاد زیست‌پذیری شهری با تأکید بر پایداری شهری در محله‌های منتخب شهر ری و بررسی تأثیر مؤلفه‌های محیطی، اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و نهادی بر کیفیت زندگی شهروندان بود. این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد ترکیبی کیفی–کمی انجام شد. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه‌های برنامه‌ریزی شهری، محیط زیست، جامعه‌شناسی و مدیریت شهری گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. در بخش کمی، پرسشنامه استاندارد زیست‌پذیری شهری در میان 384 نفر از ساکنان محله‌های منتخب شهر ری شامل استخر، دیلمان، جوانمرد قصاب، ابن‌بابویه و نیکنام توزیع شد. نمونه‌گیری به روش تصادفی طبقه‌ای و بر اساس فرمول کوکران انجام گرفت. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای SPSS و AMOS و آزمون‌های تحلیل عاملی تأییدی، مدل‌سازی معادلات ساختاری، آزمون t و ANOVA استفاده شد. روایی ابزارها از طریق نظر خبرگان و پایایی با استفاده از آلفای کرونباخ و پایایی مرکب تأیید شد. نتایج نشان داد که زیست‌پذیری شهری در شهر ری تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل چندبعدی قرار دارد و سطح کلی آن از دیدگاه شهروندان پایین‌تر از حد مطلوب ارزیابی می‌شود. یافته‌های مدل ساختاری نشان داد که زیست‌پذیری نهادی با ضریب مسیر 0.652 بیشترین اثر مستقیم را بر سطح زیست‌پذیری شهری دارد. پس از آن، زیست‌پذیری کالبدی (0.409)، اقتصادی (0.388)، محیطی (0.365) و اجتماعی (0.341) به‌ترتیب بیشترین تأثیر را داشتند. شاخص‌های برازش مدل نیز حاکی از برازش مطلوب مدل مفهومی پژوهش بود (RMSEA=0.042، CFI=0.910). همچنین یافته‌های کیفی نشان داد که مؤلفه‌هایی نظیر کیفیت هوا، امنیت اجتماعی، مشارکت شهروندی، عدالت فضایی، فرصت‌های شغلی پایدار، کیفیت زیرساخت‌ها و حکمرانی پاسخگو نقش اساسی در ارتقای کیفیت زندگی شهری دارند. بر اساس نتایج پژوهش، زیست‌پذیری شهری در شهر ری پدیده‌ای چندبعدی است که تحقق آن مستلزم تقویت همزمان ابعاد محیطی، اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و نهادی است. در این میان، حکمرانی شهری و مدیریت مشارکتی مهم‌ترین نقش را در ارتقای کیفیت زندگی و پایداری شهری ایفا می‌کنند. توسعه فضاهای سبز، بهبود زیرساخت‌های شهری، تقویت عدالت فضایی، حمایت از اقتصاد محلی، افزایش مشارکت شهروندان و اجرای سیاست‌های محیط‌زیستی می‌تواند به ارتقای زیست‌پذیری و پایداری شهری در منطقه ۲۰ تهران منجر شود.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Sasanpour M, Tavayi M, Jafari Asadabadi N. The Concept of Urban Livability and Its Indicators in Urban Planning. Urban Studies Quarterly. 2014;7(2):45-68.

2. Soleimani Mehranjani M, Tavallai S, Rafieian M, Zanganeh A, Khazaei Nejad F. Urban Livability: Concept, Principles, Dimensions, and Indicators. Urban Planning Geography Research. 2016;4(1):27-50.

3. Sharifi M, Hosseini S. An Examination of Urban Livability and Sustainability Indicators: A Case Study of Tehran. Journal of Urban Studies and Planning. 2018;2(3):57-78.

4. Sasanpour M, Ahmadi R, Karimi F. The Livability Status of Tehran in Economic, Social, and Environmental Dimensions. Journal of Urban Studies and Planning. 2015;7(2):45-68.

5. Pourahmad R, Asadi M, Rezaei F. Spatial Analysis of the Relationship between Good Urban Governance and Livability in Tehran. Journal of Urban and Regional Planning. 2020;15(4):33-58.

6. Radcliff B. The Connection between Quality of Life and Urban Environments. Urban Studies. 2001;38(8):1353-72.

7. Maslow AH. Motivation and Personality. 2 ed. New York, NY: Harper & Row; 1970.

8. Appleyard D. Livable Streets: University of California Press; 1981.

9. Szeibo L. Sustainable Neighborhood Units: Housing, Design, and Green Infrastructure: University of California Press; 2015. 1-132 p.

10. Susanti A, Rahayu S, Wulandari R. Urban Innovation and Sustainable Development: Balancing Social, Economic, and Environmental Outcomes. Journal of Urban Planning and Development. 2016;142(3):04016011.

11. Wu T, Chen Z, Zhou S, Huang R, Xing P, Li S, et al. Joint evaluation of urban built environment's driving patterns on urban heat island (UHI) and urban moisture island (UMI). Sustainable Cities and Society. 2025:106450.

12. Zhang A. Analysis of the Sustainable Development Pathway of Urban-Rural Integration from the Perspective of Spatial Planning: A Case Study of the Urban-Rural Fringe of Beijing. Sustainability. 2025;17(5):1-19.

13. Eliva R. Innovative Urban Interventions for Sustainable and Livable Cities. Urban Studies Journal. 2019;56(4):789-807.

14. Altani M, Smith J, Khan R. Urban Form and Livability Challenges in Doha: Low Density, Sprawl, and Car Dependence. Cities. 2019;85:12-24.

15. Pan Y, Li X, Zhang Q. Multi-Agent Simulation of Resident Behavior and Urban Livability in Shenzhen, China. Sustainable Cities and Society. 2020;52:101850.

16. Malekhosseini M, Malekpour H. Urbanization and Its Challenges in Iran: Economic, Social, and Environmental Perspectives. Tehran: University Press; 2014.

17. Pilehvar A, Pourahmad R. Spatial-Geographical Analysis of Urbanization in Iran. Humanities and Social Sciences Communications. 2021;8:88.

18. Bandarabad A. Spatial Development Pattern and Form of the Iranian Livable City. Tehran, Iran: University of Tehran; 2010.

19. Sasanpour M, Alizadeh H, Arabi Moghadam K. Assessment of the Livability of Urban Districts in Urmia Using the RALSPI Model. Urban Research Quarterly. 2018;10(3):25-52.

20. Parizadi M, Hosseini S, Ahmadi N. An Examination of the Livability of Central Neighborhoods in Borujerd. Journal of Geography and Urban Planning. 2019;12(1):77-102.

21. Najafi M, Ghasemian S, Sadeghi H. Assessment of Livability in the Old Urban Fabric of Khorramabad in Economic, Social, Environmental, and Physical Dimensions. Quarterly Journal of Geography and Urbanism. 2020;8(2):61-88.

22. Sasanpour F, Hakimi M. The impact of ecological foundations on the livability of urban areas; Case study of District 1 of Tehran. Journal of Ecological Research. 2023;14(1):30.

23. Khaksar A, Mahdavi E. Revitalization of Historical Fabrics with a Focus on Increasing Urban Livability. Art and Civilization of the East. 2023;11(42):54-63.

24. Amini S, Ahmadzadeh H, Houshyar H, Valizadeh R. Identification of future components of urban livability with a futures studies approach (Case study: Mahabad City). Journal of Sustainable City. 2021(4).