بررسی تأثیر معماری بیوفیلیک در ارتقای کیفیت طراحی مجموعه‌های آموزشی ویژه کودکان ابتدایی

فرنوش سقایی; مژگان  ساسانی

نویسندگان

فرنوش سقایی استادیار، گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی ، شیراز، ایران https://orcid.org/0000-0002-6474-1321
مژگان ساسانی استادیار، گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، داریون، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-8679-8548

کلمات کلیدی:

فضاهای آموزشی, طراحی معماری, معماری بیوفیلیک, کودکان ابتدایی

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر معماری بیوفیلیک بر ارتقای کیفیت طراحی مجموعه‌های آموزشی ویژه کودکان ابتدایی در شهر شیراز با تأکید بر ادراک مربیان آموزشی و والدین بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه اجرا، میدانی–تحلیلی با رویکرد کیفی بود. میدان پژوهش شامل تعدادی از مدارس ابتدایی شهر شیراز دارای امکانات و فضاهای طبیعی و تعدادی مدرسه فاقد فضای باز و عناصر طبیعی مناسب بود. نمونه پژوهش به‌صورت هدفمند شامل 30 نفر، متشکل از 20 مربی آموزشی و 10 والد دانش‌آموز، انتخاب شد. داده‌ها با استفاده از مصاحبه ساختاریافته شامل 30 پرسش درباره کیفیت محیط آموزشی، ارتباط کودک با طبیعت، آرامش، یادگیری، تمرکز، تعامل اجتماعی و تجربه مستقیم عناصر طبیعی گردآوری شد. مصاحبه‌ها پس از پیاده‌سازی در نرم‌افزار MAXQDA مورد کدگذاری، طبقه‌بندی و تحلیل مضمون قرار گرفتند و برای تعیین برجستگی مضامین از فراوانی و درصد نیز استفاده شد. تحلیل داده‌ها نشان داد که آموزش در فضای طبیعی با 54.0 درصد مهم‌ترین بعد تأثیر معماری بیوفیلیک بر کودکان بود و پس از آن دوستی و انس با طبیعت با 38.0 درصد و آرامش در طبیعت و ارتباط مستقیم با طبیعت هر یک با 35.0 درصد قرار گرفتند. الگوی مقایسه‌ای داده‌ها نشان داد مدارس برخوردار از فضاهای طبیعی از نظر آرامش روانی، علاقه به حضور در مدرسه، تمرکز، مشارکت در یادگیری، تعامل اجتماعی، تمایل به کشف محیط و کاهش بی‌قراری وضعیت مطلوب‌تری داشتند. همچنین، فضای سبز قابل استفاده برای آموزش، تماس مستقیم با طبیعت، نور طبیعی، فضاهای نیمه‌باز و باغچه‌های آموزشی به‌عنوان مهم‌ترین اولویت‌های طراحی شناسایی شدند. معماری بیوفیلیک می‌تواند از طریق ادغام فعال طبیعت با فرایند یادگیری و تجربه روزمره کودک، کیفیت آموزشی، روانی، شناختی و اجتماعی مدارس ابتدایی را ارتقا دهد؛ ازاین‌رو، طبیعت باید به‌عنوان بخشی از ساختار عملکردی و فضایی مدرسه و نه صرفاً عنصری تزئینی در طراحی مجموعه‌های آموزشی مورد توجه قرار گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Vezhbovska L, Boltenkov A, Vaskialite V, Lopukhova N, Dementovych T. Global Trends in Educational Environment Design: From Cultural Dimensions to Innovations. Research Journal in Advanced Humanities. 2024;5(1).

2. Gray F. Designing Thriving School Ecosystems: The Synergy of Biophilic Design, Wellbeing Science, and Systems Science. Architecture. 2024;4(3):594-612.

3. Fisher K. The biophilic school: A critical synthesis of evidence-based systematic literature reviews. Architecture. 2024;4:457-78.

4. Fisher K. The Biophilic School: A Critical Synthesis of Evidence-Based Systematic Literature Reviews. Architecture. 2024;4(3):457-78.

5. Gholamzadeh A. Application of Biophilic Architecture in the Design of Educational Environments to Enhance Naturalistic Intelligence Based on Gardner's Theory. Applied Research in Technical and Engineering Sciences. 2023;8(32).

6. Rajabipour F, Delshad Siahkali M. An Inquiry into Responsiveness to the Emergence of Social Competence in Adolescents' Learning Environments Influenced by Types of Design Experiences in a Biophilic Approach. Educational Technology. 2020;14(3):723-38.

7. Ghaziani R. Re-thinking biophilic design for primary schools: Exploring children's preferences. Architecture. 2025;5(2):42.

8. Ghaziani R. Re-Thinking Biophilic Design for Primary Schools: Exploring Children’s Preferences. Architecture. 2025;5(3):42.

9. Chabok SH, Sorourkhah A, Edalatpanah SA. Spatial Evaluation of Primary Schools Using Biophilic Design Elements: A Multi-Criteria Decision-Making Approach. Architecture. 2025;5(2):28.

10. Al-Alwan HAS. Impact of Biophilic and Technological Approaches on Enhancing Kindergarten Architecture. Iop Conference Series Earth and Environmental Science. 2025;1545(1):012096.

11. Kim JY, Park S-J. The Impact of Biophilic Design in School Common Areas on Perceptual and Physiological Responses. Buildings. 2026;16(10):1940.

12. Malhotra A. The Intersection of Psychology and Architecture Enhancing Well-Being Through Sustainable Design. International Journal for Multidisciplinary Research. 2024;6(6).

13. Terblanche R, Khumalo D. The Impact of Biophilic Design In university Study Areas on Students' Productivity. Archnet-Ijar International Journal of Architectural Research. 2024;19(1):230-47.

14. Gomes MI, Barreiros AM, Pinto I, Rodrigues A. Improving Indoor Air Quality in a Higher-Education Institution Through Biophilic Solutions. Sustainability. 2025;17(11):5041.

15. Niu Y, Ma H. Indoor Biophilic Design for Higher Education Environments: A Systematic Mixed-Methods Review. Buildings. 2026;16(18):3665.

16. Isa FM, Grierson D. Supporting Nature-Based Learning Experiences Within Confined Urban Schools: The Study of a Primary School in Glasgow, Scotland. Iop Conference Series Earth and Environmental Science. 2025;1516(1):012005.

17. Leif K, Loftness V. A Toolkit of Biophilic Interventions for Existing Schools to Enhance Student and Faculty Health and Performance. Architecture. 2024;4(2):445-56.

18. Hamilton EM, Shields R. If Green Walls Could Talk: Interpreting Building Sustainability Through Atmospheric Cues. Sustainability. 2025;17(9):3890.

19. Putrie YE, Samudro H. Adaptable Biophilic Design for Informal Learning Spaces: Cultivating Comfort and Inspiration for Marginalized Communities. Iop Conference Series Earth and Environmental Science. 2025;1439(1):012018.

20. Suster G, Popescu CA, Iancu T, Popescu G, Ciolac R. The Synergy of Smart Campus Development With Smart City Policies and the New European Bauhaus With Implications for Educational Efficiency. Sustainability. 2025;17(17):8078.

21. L.S SB. Biophilic Design in Campus Planning – A Critical Review. International Journal of Scientific Research in Engineering and Management. 2024;08(10):1-6.

22. Salari EE, Westbrook N. Ascending to Well-Being Through Mediated Spaces: An Alternative to Informal Learning and Physical Activity Environments in Vertical Schools. Architecture. 2024;4(3):613-38.

23. Yaşar D, Erkartal PÖ. An Inquiry Into the Application of Biophilic Design Principles in Contemporary University Designs. 2024.

24. Hasanah U, Fitriaty P, Burhany NR. Reaching Sustainability Through Biophilic Architecture: Design of Online Game Addiction Rehabilitation Facility for Children. Iop Conference Series Earth and Environmental Science. 2026;1580(1):012035.