واکاویِ دگردیسیِ فضایی و پیشرانهایِ کلیدیِ دگرگونیِ مصرف زمین در منطقهی اوشان، فشم و میگون (۱۳۲۰–۱۳۹۸)
کلمات کلیدی:
کالاییشدنِ فضا, پیشرانهایِ کالبدی, اوشان-فشم-میگون, انتقالِ حقِ توسعه (TDR), حکمرانیِ اکولوژیکچکیده
این پژوهش با هدف واکاوی روند دگردیسی فضایی و شناسایی پیشرانهای کلیدی مؤثر بر تغییر الگوی مصرف زمین در منطقه اوشان، فشم و میگون طی دوره زمانی ۱۳۲۰ تا ۱۳۹۸ انجام شد. پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته (کمی–کیفی) انجام شد. در بخش کمی از دادههای سنجش از دور، تصاویر ماهوارهای چندزمانه، اسناد تاریخی و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای تحلیل تغییرات کاربری زمین استفاده شد. در بخش کیفی، مصاحبههای نیمهساختاریافته و گروههای کانونی با مدیران، کارشناسان و متخصصان حوزه برنامهریزی شهری و مدیریت زمین انجام گرفت. همچنین پرسشنامههای تخصصی میان خبرگان توزیع شد و دادهها با استفاده از تحلیل فضایی، تحلیل عاملی اکتشافی و تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفتند. در نهایت، از روش مثلثسازی برای تلفیق یافتههای کمی و کیفی بهره گرفته شد. نتایج نشان داد که الگوی مصرف زمین در منطقه مورد مطالعه طی سه دوره تاریخی از نظام مبتنی بر تولید معیشتی به نظام مبتنی بر کالاییشدن فضا و انباشت سرمایه تغییر یافته است. تحلیل ابعاد مؤثر بر تغییرات مصرف زمین نشان داد که بعد کالبدی با میانگین وزنی 7.19 مهمترین پیشران دگردیسی فضایی بوده و پس از آن ابعاد طبیعی (6.75) و اجتماعی (6.63) قرار دارند. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نیز پنج عامل اصلی را شناسایی کرد که در مجموع 79.51 درصد واریانس تغییرات مصرف زمین را تبیین نمودند. عامل ساختار کالبدی با تبیین 33.19 درصد از واریانس مهمترین عامل شناسایی شد. یافتههای کیفی بیانگر غلبه منطق بازار زمین، ضعف اثربخشی نظام برنامهریزی، تعارض منافع نهادی و کاهش ظرفیت برد اکولوژیک منطقه بود. همچنین مشخص شد که اراضی دارای منابع آبی، باغات و پهنههای دارای ارزش زیستمحیطی بالا بیشترین میزان تغییر کاربری را تجربه کردهاند. دگردیسی فضایی منطقه اوشان، فشم و میگون حاصل تعامل پیچیده عوامل کالبدی، طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی است و فراتر از یک تغییر کاربری ساده، بیانگر فرآیند ساختاری کالاییشدن فضا و غلبه منطق انباشت سرمایه بر نظام برنامهریزی و مدیریت زمین است؛ فرآیندی که تداوم آن میتواند پایداری اکولوژیک منطقه را با تهدیدهای جدی مواجه سازد.
دانلودها
مراجع
1. United Nations. World Population Ageing 2022. 2022.
2. World Health Organization. World Report on Ageing and Health. 2015.
3. Calkins MP. Evidence-Based Long-Term Care Design2018.
4. Iecovich E. Privacy and Shared Living in Elder Care Facilities. 2014.
5. Rapoport A. The Meaning of the Built Environment1982.
6. Connell BR. The Principles of Universal Design. 1997.
7. Mace R. Universal Design Principles1985.
8. Ulrich RS. View Through a Window May Influence Recovery from Surgery. 1984.
9. Glass TA. Population Based Study of Social Engagement and Aging. 2006.
10. Keyes CLM. Social Well-Being. 1998.
11. Zeisel J. Inquiry by Design2009.
12. Deci EL, Ryan RM. The "What" and "Why" of Goal Pursuits. 2000.
13. Norman DA. The Design of Everyday Things2013.
14. Parker V. Small House Models for Long-Term Care. 2004.
15. Kaplan R, Kaplan S. The Experience of Nature1989.
16. Kellert SR. Biophilic Design2008.
17. MacMillan T, Wang L. Therapeutic Landscapes and Elderly Well-Being. 2013.
18. Figueiro MG. Light, Health and Older Adults. 2008.
19. Benedetti F. Morning Sunlight Reduces Disturbance in Dementia Patients. 2001.
20. Heerwagen J. Green Buildings, Organizational Success and Occupant Productivity. 2000.
21. Gehl J. Life Between Buildings2011.
22. Sugiyama T, Ward Thompson C. Outdoor Environments and Older People's Well-Being. 2007.
23. McDonough W, Braungart M. Cradle to Cradle2002.
24. Sanoff H. Community Participation Methods in Design and Planning2000.
25. Brawley EC. Design Innovations for Aging and Alzheimer's2006.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Saeid Alibakhshi, Navid Saeidi rezvani, Kaveh Rashidzadeh (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
