ارزیابی اثرات مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان ایران بر پوسته‌های معماری در کاهش مصرف انرژی فسیلی (مطالعه موردی ساختمان‌های مسکونی تهران در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ خورشیدی)

چکیده

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تأثیر اجرای الزامات مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان بر عملکرد حرارتی پوسته معماری و کاهش مصرف انرژی فسیلی در ساختمان‌های مسکونی تهران در دهه‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ میلادی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی با رویکرد تطبیقی و کمی بود. جامعه پژوهش را ساختمان‌های مسکونی چندطبقه شهر تهران تشکیل دادند که از میان آن‌ها شش ساختمان متعلق به دو دوره زمانی مورد مطالعه، با روش نمونه‌گیری هدفمند طبقه‌بندی‌شده انتخاب شدند. نمونه‌ها از نظر کاربری، شرایط اقلیمی، تعداد طبقات و زیربنا قابلیت مقایسه داشتند. داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی، برداشت‌های میدانی و ارزیابی شاخص‌های عملکرد حرارتی پوسته گردآوری شدند. ضریب انتقال حرارت جداره‌ها، نسبت سطح پنجره به دیوار، نوع و ضخامت عایق، نوع شیشه و قاب پنجره، نفوذ هوا، بارهای گرمایشی و سرمایشی و مصرف سالانه انرژی ارزیابی شدند. عملکرد هر ساختمان با استفاده از نرم‌افزارهای DesignBuilder و Climate Consultant در سه سناریوی پایه، موجود و بهینه‌سازی‌شده شبیه‌سازی و مقایسه شد. تحلیل تطبیقی شبیه‌سازی‌ها نشان داد که راهکارهای موجود در پوسته ساختمان‌ها، مصرف سالانه انرژی را در مقایسه با سناریوی پایه بین ۲۰ تا ۴۷ درصد کاهش دادند؛ درحالی‌که اجرای کامل راهکارهای بهینه‌سازی، ظرفیت کاهش مصرف را به ۴۹ تا ۶۱ درصد افزایش داد. ساختمان جماران با پوسته آجری باز، پوشش گیاهی گسترده و پنجره‌های دوجداره، بیشترین کاهش مصرف موجود و بالاترین ظرفیت بهینه‌سازی را نشان داد. ساختمان‌های جدیدتر عموماً دارای ضریب انتقال حرارت کمتر، بازشوهای کنترل‌شده‌تر، عایق‌کاری مؤثرتر و انطباق بیشتر با مبحث نوزدهم بودند. بااین‌حال، آزمون آماری استنباطی رسمی در پژوهش گزارش نشد و نتایج بر استنباط تطبیقی حاصل از شبیه‌سازی انرژی مبتنی بودند. مبحث نوزدهم چارچوبی ضروری برای کاهش مصرف انرژی فسیلی است، اما دستیابی به عملکرد مطلوب مستلزم طراحی یکپارچه و اقلیم‌محور پوسته، اجرای دقیق جزئیات فنی و حرکت فراتر از حداقل الزامات قانونی است.