تبیین نقش واسطه‌ای ادراک فضایی در رابطه میان انواع چیدمان کلاسی و مشارکت دانش‌آموزان در یادگیری مشارکتی

حسان  باباشاه; آویده طلایی

نویسندگان

حسان باباشاه دانشجوی دکتری معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0007-8898-9376
آویده طلایی استادیار، گروه معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران https://orcid.org/0000-0002-3071-7243

کلمات کلیدی:

ادراک فضایی, چیدمان کلاسی, یادگیری مشارکتی, مشارکت تحصیلی, روان‌شناسی محیطی, دانش‌آموزان متوسطه

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش واسطه‌ای ادراک فضایی در رابطه میان انواع چیدمان کلاسی شامل سنتی، دایره‌ای و جزیره‌ای و مشارکت دانش‌آموزان در یادگیری مشارکتی انجام شد. این پژوهش کاربردی با طرح شبه‌آزمایشی و رویکرد همبستگی مبتنی بر مدل‌یابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر دوره متوسطه اول شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ بود که ۳۸۰ نفر با نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته ادراک فضایی، پرسشنامه مشارکت دانش‌آموزان Reeve و Tseng، چک‌لیست مشاهده رفتار مشارکتی و نسخه کوتاه پرسشنامه شخصیت NEO گردآوری شدند. داده‌ها با SPSS و AMOS و با استفاده از تحلیل واریانس، تحلیل مسیر، بوت‌استرپ و رگرسیون سلسله‌مراتبی تحلیل شدند. چیدمان کلاس اثر مثبت و معناداری بر ادراک فضایی داشت (β=0.42، P<0.001) و ادراک فضایی نیز مشارکت دانش‌آموزان را به‌طور مثبت پیش‌بینی کرد (β=0.57، P<0.001). با ورود ادراک فضایی به مدل، اثر مستقیم چیدمان بر مشارکت از β=0.38 به β=0.19 کاهش یافت و همچنان معنادار باقی ماند (P<0.05)، که نشان‌دهنده میانجی‌گری جزئی بود. تعامل، فاصله اجتماعی و حس تعلق به‌ترتیب با ضرایب β=0.53، β=0.47 و β=0.38 قوی‌ترین مؤلفه‌های ادراک فضایی مرتبط با مشارکت بودند. تعامل چیدمان و برون‌گرایی نیز معنادار بود (β=0.18، P<0.01) و اثر تعاملی نوع درس و چیدمان نیز معنادار گزارش شد (Partial η²=0.22، P<0.05). تعداد دانش‌آموزان کلاس با ادراک فضایی (r=-0.41، P<0.01) و مشارکت (r=-0.36، P<0.01) رابطه منفی و معنادار داشت. ادراک فضایی بخشی از سازوکار اثرگذاری چیدمان کلاس بر مشارکت دانش‌آموزان را توضیح می‌دهد و اثربخشی چیدمان‌های آموزشی به ویژگی‌های فردی، نوع درس و تراکم کلاس وابسته است؛ بنابراین، استفاده از چیدمان‌های انعطاف‌پذیر و متناسب با شرایط یادگیری می‌تواند زمینه مشارکت مؤثرتر دانش‌آموزان را فراهم کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Vygotsky LS. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes: Harvard University Press; 1978.

2. Bandura A. Social Learning Theory: Prentice-Hall; 1977.

3. Reeve J, Tseng CM. Agency as a Fourth Aspect of Students' Engagement during Learning Activities. Contemporary Educational Psychology. 2011;36(4):257-67.

4. Ryan RM, Deci EL. Self-Determination Theory and the Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well-Being. American Psychologist. 2000;55(1):68-78.

5. Jang H, Reeve J, Deci EL. Engaging Students in Learning Activities: It Is Not Autonomy Support or Structure but Autonomy Support and Structure. Journal of Educational Psychology. 2010;102(3):588-600.

6. Weinstein CS. The Physical Environment of the School: A Review of the Research. Review of Educational Research. 1979;49(4):577-610.

7. Barker RG. Ecological Psychology: Concepts and Methods for Studying the Environment of Human Behavior: Stanford University Press; 1968.

8. Sommer R. Personal Space: The Behavioral Basis of Design: Prentice-Hall; 1969.

9. Hall ET. The Hidden Dimension: Doubleday; 1966.

10. Wannarka R, Ruhl K. Seating Arrangements That Promote Positive Academic and Behavioural Outcomes: A Review of Empirical Research. Support for Learning. 2008;23(2):89-93.

11. Gremmen MC, van den Berg YHM, Segers E, Cillessen AHN. Considerations for Classroom Seating Arrangements and the Role of Teacher Characteristics and Beliefs. Social Psychology of Education. 2016;19(4):749-74.

12. Nehyba J, Juhaňák L, Cigán J. Effects of Seating Arrangement on Students' Interaction in Group Reflective Practice. The Journal of Experimental Education. 2023;91(2):249-77.

13. Lynch K. The Image of the City: MIT Press; 1960.

14. Ajali Z, Torabi Z, Sobouti H. Explaining Sensory Perception Patterns Affecting the Sense of Place Attachment in the Design of Special Schools. Journal of Iranian Architecture & Urbanism. 2023;14(2):81-93.

15. Jafari E, Gholamalizadeh H, Modiri M. Identification of Factors Affecting Sociability in the Educational Environment of Architecture and Analyzing the Interaction between Them via Fuzzy Multiple Criteria Decision-Making Approach. Journal of Iranian Architecture & Urbanism. 2019;10(2):5-18.

16. Marchand GC, Nardi NM, Reynolds D, Pamoukov S. The Impact of the Classroom Built Environment on Student Perceptions and Learning. Journal of Environmental Psychology. 2014;40:187-97.

17. Barrett P, Davies F, Zhang Y, Barrett L. The Impact of Classroom Design on Pupils' Learning: Final Results of a Holistic, Multi-Level Analysis. Building and Environment. 2015;89:118-33.

18. Barrett P, Davies F, Zhang Y, Barrett L. The Holistic Impact of Classroom Spaces on Learning in Specific Subjects. Environment and Behavior. 2017;49(4):425-51.

19. Shernoff DJ, Kelly S, Tonks SM, Anderson B, Cavanagh RF, Sinha S, et al. Student Engagement as a Function of Environmental Complexity in High School Classrooms. Learning and Instruction. 2016;43:52-60.

20. Mardomi K, Delshad M. Flexible Learning Environment: Experiential Child World and Changeable Educational System. Journal of Iranian Architecture & Urbanism. 2010;1(1).

21. Mofidi SM, Fazeli M, Fallah E. Spatial Arrangement Patterns in Educational Buildings Compatible with the Moderate and Humid Climate (Cf). Journal of Iranian Architecture & Urbanism. 2014;5(1):e61986.

22. Zamani BB, Nasresfahani AR. Physical and Cultural Characteristics of Educational Spaces in Elementary Schools of Four Developed Countries from the Perspective of Iranian Students and Their Parents. Educational Innovations Quarterly. 2007;6(5):55-84.