تدوین مدل ساختاری سیما و منظر شهری بر اساس چارچوب زنده‌واری در مادی‌ها (سبزراه‌های شهری): مطالعه موردی مادی نیاصرم اصفهان

علی مهرعلیان; هوتن ایروانی; کاظم یزدی

نویسندگان

علی مهرعلیان گروه معماری، واحد اردستان، دانشگاه آزاد اسلامی، اردستان، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0009-7378-2764
هوتن ایروانی گروه معماری، واحد اردستان، دانشگاه آزاد اسلامی، اردستان، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-7060-9685
کاظم یزدی گروه معماری، واحد اردستان، دانشگاه آزاد اسلامی، اردستان، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-2525-1725

کلمات کلیدی:

سیما, منظر, مدلسازی ساختاری, تفسیری(ISM), چارچوب زنده واری, سبزراه ها, مادی نیاصرم اصفهان

چکیده

هدف این پژوهش، شناسایی و ساختاربندی شاخص‌های مؤثر بر سیما و منظر سبزراه‌های شهری بر مبنای چارچوب زنده‌واری و تبیین روابط اثرگذاری و اثرپذیری میان این شاخص‌ها در مادی نیاصرم اصفهان بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی، از نظر شیوه گردآوری داده‌ها توصیفی-تحلیلی و از نظر رویکرد حل مسئله، ترکیبی از نوع کیفی-پیمایشی بود. داده‌ها از منابع اسنادی و مطالعات میدانی گردآوری شدند. در مرحله نخست، شاخص‌های مرتبط با سیما و منظر از 25 لایه چارچوب زنده‌واری استخراج و با استفاده از روش دلفی و نظر 10 خبره معماری و شهرسازی استان اصفهان غربال شدند؛ شاخص‌هایی که مد و میانه آنها بیش از 3 بود برای مرحله بعد پذیرفته شدند و در نهایت 17 شاخص انتخاب شد. در مرحله دوم، روابط میان شاخص‌های منتخب با مدل‌سازی ساختاری-تفسیری (ISM) بررسی شد. برای تشکیل ماتریس خودتعاملی ساختاری، از نظر 25 پژوهشگر حوزه معماری و طراحی استفاده شد و سپس ماتریس‌های دسترسی اولیه و نهایی، سطوح سلسله‌مراتبی و تحلیل MICMAC استخراج شدند. نتایج مدل‌سازی ساختاری-تفسیری نشان داد شاخص‌های منتخب در شش سطح سلسله‌مراتبی سازمان یافتند. لایه حرکتی در بنیادی‌ترین سطح مدل و پس از آن لایه زیستی قرار گرفت و این دو به‌عنوان مهم‌ترین عوامل زیربنایی اثرگذار بر سیما و منظر مادی نیاصرم شناسایی شدند. پس از آنها، لایه‌های تاریخی، تصویری و اقلیمی در سطوح بعدی نقش مهمی در ساختار مدل داشتند. ماتریس دسترسی نهایی همچنین نشان داد چندین مؤلفه، از جمله لایه‌های حرکتی، شکل‌دهنده، فیزیکی، زیستی، محیطی، اقلیمی، اجتماعی و زیبایی‌شناختی، دارای قدرت نفوذ بالایی بودند، در حالی که برخی مؤلفه‌ها قدرت اثرگذاری محدودی داشتند. تحلیل MICMAC نیز نشان داد بخش عمده 17 شاخص در گروه متغیرهای دارای قدرت نفوذ بالا قرار می‌گیرند و 14 شاخص در زمره متغیرهای مستقل یا پیوندی طبقه‌بندی شدند. چارچوب زنده‌واری در ترکیب با ISM و MICMAC می‌تواند الگویی یکپارچه برای تحلیل سیما و منظر سبزراه‌های شهری فراهم کند. یافته‌ها نشان می‌دهد بهبود کیفیت سیما و منظر مادی نیاصرم بیش از همه مستلزم توجه به مؤلفه‌های حرکتی و زیستی است و تقویت دسترسی، پیوستگی حرکت، کیفیت مسیرهای پیاده و سواره، تنوع زیستی و حفاظت از عناصر طبیعی باید در اولویت مداخلات طراحی و مدیریت شهری قرار گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Berque A. Thinking through landscape: Routledge; 2020.

2. Mahan A, Mansouri S. Developing a landscape assessment model: A review study of current methods and approaches to landscape assessment. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar. 2018;14(56):33-42.

3. Shamlou S, Nagizadeh M, Habib F. Urban-scape: An analysis of the approach and theoretical background to develop a conceptual framework. Armanshahr Architecture & Urban Development. 2018;11(23):197-209.

4. Lynch K. The image of the city: MIT Press; 1964.

5. Bacon EN. Design of cities. Revised edition ed: Penguin Books; 1976.

6. Hedman R, Jaszewski A. Fundamentals of urban design1984.

7. Iravani H. Zendevari (Zendevari): A new framework derived from sustainability for development in the built environment. Indian Journal of Science and Technology. 2015;8(12):1-20.

8. Iravani H, Salehi F, Zamani N, Hashemi E. An evaluation of Zendeveri (Zendevari) in the architecture of Imam Jome’eh House in Isfahan. International Journal of Architecture and Urban Development. 2018;8(3):49-60.

9. Trieb M, Markelin A, Baldauf G, Grössle W, Grund L. Townscape in planning practice: Urban design from the land-use plan to the local building ordinance as an element of municipal work: Deutsche Verlags-Anstalt; 1976.

10. Pakzad J. Theoretical foundation and process of urban design. Tehran: Shahidi Publishing Co.; 2021.

11. Pourhomayoon A, Iravani H. Evaluation of the efficiency of the modern architectural approach in comparison with the traditional architectural approach using the Zendevari framework and Fairclough’s critical discourse theory: A case study of City Center and Isfahan Art Market. Territory. 2023;20(77):17-35.

12. Arsiya AR, Mehrabani Golzar M. A model for urban development based on natural infrastructure: Case study of the ditches (Mãdi) of Isfahan and their added value. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar. 2018;15(62):25-36.

13. Haghighatbin M, Ansari M, Bemanian MR, Bostani S. A study of effective elements on Safavid garden-cities configuration with emphasis on Shia teachings. Hoviatshahr. 2016;10(1):5-14.

14. Little CE. Greenways for America. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1990.

15. Ghalehnoee M, Alikhani M. Evaluation of Isfahan’s Mâdies as greenways with a sustainable development approach: A case study of Niasarm Mâdi. Journal of Environmental Studies. 2014;40(4):1067-82.

16. Poorhomayoon A, Iravani H. Analysis of components of sustainable development in urban bazaars with emphasis on Zendevari: A case study of the historical bazaar of Isfahan. Quarterly of New Attitudes in Human Geography. 2021.