تبیین تأثیر هنر شهری تعاملی بر تجربه زیبایی‌شناختی، تعامل اجتماعی و حس تعلق به مکان در فضاهای عمومی شهری

سید محسن حاجی سید جوادی

نویسندگان

سید محسن حاجی سید جوادی استادیار، گروه هنر و معماری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران https://orcid.org/0000-0002-8456-086X

کلمات کلیدی:

هنر شهری تعاملی, تجربه زیبایی‌شناختی, تعامل اجتماعی, حس تعلق به مکان, فضای عمومی شهری, تهران

چکیده

هدف این پژوهش تبیین تأثیر هنر شهری تعاملی بر تجربه زیبایی‌شناختی، تعامل اجتماعی و حس تعلق به مکان در فضاهای عمومی شهری تهران و بررسی نقش میانجی تجربه زیبایی‌شناختی و تعامل اجتماعی بود. این پژوهش کاربردی با روش توصیفی–همبستگی و رویکرد کمّی در سال 1405 انجام شد. جامعه پژوهش شامل شهروندان 18 سال و بالاتر تهران بود که تجربه مستقیم مواجهه یا تعامل با آثار هنر شهری تعاملی در فضاهای عمومی داشتند. نمونه پژوهش شامل 384 نفر بود که به‌صورت چندمرحله‌ای و در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌ای چندبخشی برای سنجش هنر شهری تعاملی، تجربه زیبایی‌شناختی، تعامل اجتماعی و حس تعلق به مکان گردآوری شد. روایی محتوایی ابزار با نظر 10 متخصص و پایایی آن با آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی بررسی شد. تحلیل داده‌ها با SPSS نسخه 29 و SmartPLS نسخه 4 و با استفاده از همبستگی پیرسون، مدل‌سازی معادلات ساختاری و بوت‌استرپ 5000 نمونه‌ای انجام گرفت. هنر شهری تعاملی اثر مثبت و معناداری بر تجربه زیبایی‌شناختی (β=0.67، p<0.001)، تعامل اجتماعی (β=0.58، p<0.001) و حس تعلق به مکان (β=0.19، p<0.001) داشت. تجربه زیبایی‌شناختی (β=0.37، p<0.001) و تعامل اجتماعی (β=0.32، p<0.001) نیز حس تعلق به مکان را به‌طور مثبت پیش‌بینی کردند. اثر غیرمستقیم هنر شهری تعاملی بر حس تعلق به مکان از طریق تجربه زیبایی‌شناختی (β=0.25، p<0.001) و تعامل اجتماعی (β=0.19، p<0.001) معنادار بود و میانجی‌گری جزئی تأیید شد. مدل 62 درصد از واریانس حس تعلق به مکان را تبیین کرد و مقدار SRMR برابر با 0.061 بود. هنر شهری تعاملی می‌تواند از طریق تقویت تجربه زیبایی‌شناختی و تسهیل تعاملات اجتماعی، حس تعلق شهروندان به فضاهای عمومی را افزایش دهد؛ بنابراین، توجه هم‌زمان به ابعاد حسی، مشارکتی و اجتماعی در طراحی آثار شهری می‌تواند به ارتقای کیفیت تجربه و پیوند شهروندان با مکان کمک کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Nia HA, Olugbenga F. A Quest on the Role of Aesthetics in Enhancing Functionality of Urban Planning. Civil Engineering and Architecture. 2020;8(5):873-9.

2. Caymaz GFY, Hamameh S. Evaluation of Aesthetic, Functional, and Environmental Effects on the Design of Urban Open Spaces: A Case Study of Istanbul Sishane Park, Turkey. Journal of Contemporary Urban Affairs. 2020;4(2):67-86.

3. Rahmati F. An Introduction to Plotinus' Philosophy and Aesthetics. Third International Conference on Architecture, Civil Engineering, Urban Planning, Environment, and Horizons of Islamic Art in the Second Step of the Revolution Statement; Tabriz, Iran2023.

4. Salehi F, editor A Study of the Pictorial Carpets of Ravar, Kerman, from an Aesthetic Perspective in the Qajar Period. Fourth International Conference on Architecture, Civil Engineering, Urban Planning, Environment, and Islamic Art Horizons in the Statement of the Second Step of the Revolution; 2025.

5. Naroui, Yel. Evaluation of Visual Preferences and Aesthetic Perceptions of Users Regarding Urban Park Landscapes (Case Study: Sayyad Shirazi Urban Park in Birjand). Human and Environment. 2021;19(2):201-19.

6. Ja'farīhā R. Aesthetics of Urban Landscape, Emphasizing the Views of Islamic Thinkers. Qazvin: Academic Center for Education, Culture and Research (Jahad-e Daneshgahi); 2017.

7. Lehtinen S, Vihanninjoki V. Aesthetic Perspectives on Urban Technologies: Conceptualizing and Evaluating the Technology-Driven Changes in the Urban Everyday Experience. Springer; 2021. p. 13-35.

8. Cahuana MAM, Labanda ACN, Vite BLO, Poma RDO. Urban Art Traditionally Framed in Aesthetic Aspects, Criminalization and Vandalism, as a Democratic Scope in Cultural Valuation. Centro Sur. 2024;8(3):130-44.

9. Alavizadeh N, Sharifi S, Arabzadeh M. Re-reading the role of street networks in enhancing social interactions in historical neighborhoods of Qazvin. Islamic Urban Studies. 2023;15(3):45-60.

10. Sileryte R, van den Bosch CCK. The role of urban green spaces in promoting social interactions: A systematic review. Landscape and Urban Planning. 2022;221:104-18.

11. Deutschmann JW, Lipscomb M, Schechter L, Zhu J. Spillovers without social interactions in urban sanitation. American Economic Journal: Applied Economics. 2024;16(3):482-515.

12. Pour Mohseni A, Habib F, editors. Factors influencing the sense of belonging to urban places from a phenomenological perspective. Sixth International Conference on Research in Science and Engineering and Third International Congress on Civil Engineering, Architecture, and Urban Planning in Asia; 2021.

13. Ramzani M, Ghareh Beglou M, Molayi A. The Role of Third Places in Promoting Citizens' Sense of Belonging. Case Study: Valiasr Square to Valiasr Street Crossroads, Tehran. Rahpuyeh Architecture and Urban Planning Quarterly. 2022;1(2):61-76.

14. Ajali Z, Torabi Z, Sobouti H. Explaining Sensory Perception Patterns Affecting the Sense of Place Attachment in the Design of Special Schools. Journal of Iranian Architecture & Urbanism. 2023;14(2):81-93.

15. Ardshir MH, Molavi M, Behzadpour M, Reza Khani J, Azad M. Examining the Impact of Color in Urban Spaces with Emphasis on Enhancing Sense of Place (Case Study: Imam Khomeini Street and Ghal'e Falakolaflak Street in the Falakolaflak Castle Area of Khorramabad) Explaining How to Create Sense of Place and Spirit of Place in Historical Mosques of Iran. Research in Civil Engineering and Architecture of Iran. 2023(17):1-22.

16. Asgari A. A Comparison of the Mental Model of Architects and Users to Increase Sense of Belonging to Place in Social Commercial Spaces. Case Studies: The Café-Restaurant Areas of Royal and Golestan Complexes in Shahrak-e Gharb, Tehran. Armanshahr Architecture and Urban Planning. 2023;16(42):135-44.

17. Heidarzadeh M, Karimi-Yazdi M, Saleh-Ali S. Urban public spaces as a platform for social interactions: An analysis of the role of place identity and citizen participation. Human Geography Research. 2025;57(2):61-80.

18. Ricciardelli A, Amoruso P, Di Liddo F. Urban Regeneration: From Design to Social Innovation-Does Organizational Aesthetics Matter? Urban Science. 2025;9(3):79.

19. Li J, Pang CL. Sustaining Urban Public Spaces Through Everyday Aesthetic Cosmopolitanism: the Case of the Art Center Recyclart. Cosmopolitan Civil Societies an Interdisciplinary Journal. 2022;14(2):6-20.